47 yaşında erkek hasta, sabah koruyucu ekipman kullanmadan bahçesine böcek ilacı püskürtmüş. Yaklaşık 2 saat sonra bulantı, tekrarlayan kusma, ishal, karın krampları, yoğun terleme ve nefes darlığı başlamış. Yakınları tarafından giysileri değiştirilmeden acil servise getirildi. Kıyafetlerinde belirgin kimyasal koku var.
FİZİK MUAYENE
Ajite ve terli. Pupiller iğne ucu, ışığa yanıt zor değerlendiriliyor. Ağızdan yoğun salya akıyor. Oskültasyonda her iki hemitoraksta yaygın ral ve ronküs, ekspiryum uzamış. Göğüs ve kollarda kas seğirmeleri (fasikülasyon) gözleniyor. Batın hassas, bağırsak sesleri artmış. İdrar kaçırmış.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
EKG: Sinüs bradikardisi, 44/dk, QTc 480 ms. Arteriyel kan gazı: pH 7.30, pCO2 50 mmHg, pO2 58 mmHg, laktat 3.1 mmol/L. Kan şekeri: 168 mg/dL. Serum psödokolinesteraz (butirilkolinesteraz) düzeyi gönderildi, sonucu bekleniyor. Akciğer grafisi: bilateral yaygın infiltrasyon görünümü.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Bu hastada kolinerjik toksidromun hangi bulguları yaşamı tehdit ediyor? Atropini hangi dozla başlatır, neye göre artırır ve ne zaman yeterli kabul edersiniz? Entübasyon gerekirse hangi nöromüsküler blokörden kaçınırsınız?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: Organofosfat maruziyetine bağlı akut kolinerjik kriz. Muskarinik bulgular (salya, terleme, kusma, ishal, idrar kaçırma, miyozis, bradikardi) ile nikotinik bulgular (fasikülasyon, güçsüzlük) birlikte. Hayatı tehdit eden üçlü bronkore, bronkospazm ve bradikardidir; hasta bu salgılarda boğulabilir. Tanı kliniktir, kolinesteraz sonucu beklenmez.
2. DEKONTAMİNASYON VE PERSONEL GÜVENLİĞİ: Ekip eldiven ve önlük gibi kişisel koruyucu ekipman giyer. Hastanın kıyafetleri çıkarılıp kapalı torbaya konur, cilt ve saçlar bol su ve sabunla yıkanır. Bu adım resüsitasyonu geciktirmeden, paralel yürütülür.
3. HAVA YOLU VE OKSİJEN: Ağız içi aspire edilir, yüksek akımlı oksijen verilir. Atropin salgıları azaltana kadar oksijenizasyon zor olabilir. Bilinç bozulur ya da solunum yetmezliği ilerlerse entübe edilir. Süksinilkolinden kaçınılır: plazma kolinesterazı baskılandığı için etkisi saatlerce uzayabilir. Roküronyum tercih edilir.
4. ATROPİN TİTRASYONU (TEMEL TEDAVİ): Erişkinde 1-2 mg IV bolus ile başlanır. Hedeflere ulaşılmazsa doz her 5 dakikada bir ikiye katlanarak tekrarlanır (2, 4, 8 mg...). Ağır olgularda toplam gereksinim onlarca miligrama ulaşabilir. Yeterlilik ölçütleri: akciğerde ral kalmaması (en önemli hedef), kalp hızı 80/dk üzerinde, sistolik TA 80 mmHg üzerinde, koltuk altlarının kuruması ve pupillerin iğne ucu olmaktan çıkması. Hedefe ulaşıldıktan sonra, yükleme için kullanılan toplam dozun saatte yaklaşık %10-20'si infüzyonla sürdürülür. Taşikardi tek başına atropini kesme nedeni değildir; asıl ölçüt göğüsteki salgılardır. Konfüzyon, ateş ve bağırsak seslerinin kaybolması atropin fazlalığını düşündürür; bu durumda infüzyon durdurulup daha düşük hızla yeniden başlanır.
5. OKSİM: Pralidoksim, organofosfatın bağlandığı enzimi yeniden aktive etmek için erken dönemde düşünülür (DSÖ önerisi: 30 mg/kg IV yükleme, ardından 8 mg/kg/saat infüzyon). Atropinin yerine geçmez. Etkinliği tartışmalıdır; kurumdaki bulunabilirlik ve zehir danışma merkezi önerisine göre karar verilir.
6. NÖBET VE İZLEM: Nöbet gelişirse benzodiazepin verilir. Hasta yoğun bakımda izlenir. Akut kriz düzeldikten 1-4 gün sonra boyun fleksörleri, proksimal kaslar ve solunum kaslarında güçsüzlük ile seyreden ara sendrom gelişebilir; bu nedenle erken taburculuk yapılmaz ve solunum gücü düzenli değerlendirilir.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.