47 yaşında erkek hasta. Bir gün önce başlayan ve hızla artan boğaz ağrısı, yutkunurken şiddetli ağrı ve son birkaç saattir sesinin 'boğuklaştığını' anlatıyor. Kendi tükürüğünü yutamadığı için bir peçeteye tükürüyor. Sabah aile hekimine başvurmuş, boğazı 'hafif kızarık' bulunarak oral antibiyotik reçete edilmiş. Akşam nefes alırken zorlanma hissi başlayınca acil servise geldi. Diyabet dışında hastalığı yok, sigara içiyor.
FİZİK MUAYENE
Sedyenin kenarında öne eğilmiş, oturur pozisyonda duruyor; sırtüstü yatmak istemiyor. Ses boğuk ('ağzında sıcak patates varmış gibi'), salya akıyor. Ağız içi muayenesinde orofarenks yalnızca hafif hiperemik, tonsiller simetrik, uvula orta hatta. Hiyoid kemik üzerinde ve larinkse hafif dokunmakla belirgin hassasiyet var. İnspiryumda hafif stridor duyuluyor. Boyunda belirgin şişlik veya fluktuasyon yok.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Lökosit: 18.200/µL, CRP: 142 mg/L, kan şekeri: 214 mg/dL. Kan kültürleri alındı. Kulak burun boğaz hekimi acil serviste, hasta oturur pozisyondayken yaptığı fleksibl nazoendoskopide epiglot ve ariepiglottik plikalarda belirgin ödem ve eritem, glottik aralığın kısmen daraldığını bildirdi. Lateral boyun grafisi, hasta görüntüleme için yatırılmasın diye çekilmedi.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Orofarenksi neredeyse normal olan bu hastada hangi bulgular supraglottiti düşündürür? Stridoru başlamış erişkin supraglottitte havayolu planı nasıl yapılmalı; kim, nerede ve hangi yedek planla entübe etmeli? Antibiyotik ve destek tedavide neler yapılır, neler havayolunu tehlikeye atar?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI İPUÇLARI: Erişkin supraglottitin klasik tuzağı, şiddetli boğaz ağrısına ve yutma ağrısına karşın orofarenksin neredeyse normal görünmesidir. Ağrının muayeneyle orantısızlığı, salya akması, boğuk ses, larinks ve hiyoid üzerinde hassasiyet, öne eğilerek oturma ve stridor supraglottik bir süreci düşündürür. Diyabet ve sigara erişkinde risk faktörleridir.
2. KÖTÜ GİDİŞİN İŞARETLERİ: Stridor, salya, hızla ilerleyen semptomlar (birkaç saat içinde), dik oturma ısrarı ve hipoksi, havayolu kaybı riskinin yüksek olduğunu gösterir. SpO2'nin normal olması güven vermez; desatürasyon geç bulgudur.
3. HASTAYI SAKİN VE DİK TUTUN: Hastayı sırtüstü yatırmayın, rahat ettiği pozisyonda bırakın. Dil basacağıyla agresif farenks muayenesi, gereksiz damar yolu denemeleri ve hastayı acil servisten çıkaran görüntüleme (yatırılarak çekilen grafi veya BT) kötüleşmeyi tetikleyebilir. Nemlendirilmiş oksijen verilebilir. Hasta yanından hiç ayrılmadan izlenir.
4. HAVAYOLU PLANI: Erken dönemde KBB, anestezi ve acil ekibi birlikte karar verir. Stabil hastada fleksibl nazoendoskopi tanıyı ve ödemin yaygınlığını gösterir. Stridoru olan veya hızla kötüleşen hastada havayolu, ameliyathane gibi kontrollü bir ortamda, en deneyimli kişi tarafından güvenceye alınır. Tercih genellikle hastanın spontan solunumunu koruyan uyanık fiberoptik entübasyondur. Aynı anda KBB hekimi boynu hazırlamış ve cerrahi havayolu (krikotirotomi veya trakeostomi) için hazır bekler: buna 'çift hazırlık' denir. Normalden küçük tüp boyutları hazır tutulur.
5. ACİL SERVİSTE KÖTÜLEŞİRSE: Tam obstrüksiyonda balon-maske ve videolaringoskopla tek, en iyi deneme yapılır; başarısız olursa beklemeden cerrahi havayolu (skalpel-buji-tüp krikotirotomi) açılır. Bu nedenle krikotirotomi seti ve tiroid-krikoid membran işaretlenmiş olarak yatak başında hazır bulunur. Bu hastada RSİ ile direkt laringoskopi denemesi ilk tercih değildir: paralizi sonrası ödemli supraglottik yapıların kollapsı 'entübe edilemez, oksijenlendirilemez' durumuna götürebilir.
6. TEDAVİ: Kan kültürü alındıktan sonra IV üçüncü kuşak sefalosporin (örneğin seftriakson) başlanır; ağır penisilin alerjisinde alternatif kurum protokolüne göre seçilir. Kortikosteroid sıklıkla ödemi azaltmak amacıyla kullanılır ancak kanıtı sınırlıdır ve havayolu planının yerini tutmaz. Kan şekeri izlenir. Apse gelişimi açısından yeniden değerlendirme yapılır; apse varsa drenaj gerekir.
7. YATIŞ: Havayolu güvenceye alınmış hasta yoğun bakımda izlenir. Entübe edilmeyen ve yalnızca hafif ödemi olan seçilmiş hastalar bile, hızla kötüleşebileceği için yoğun bakım veya yakın izlem yapılabilen bir yatakta takip edilir; bu hasta asla oral antibiyotikle taburcu edilmez.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.