19 yaşında kadın hasta. Öğrenci yurdunda kalıyor. Dün akşam başlayan yüksek ateş, kas ağrısı ve kusma nedeniyle 'grip olduğunu' düşünüp ateş düşürücü almış. Sabaha karşı şiddetli baş ağrısı, ışıktan rahatsızlık ve bacaklarında küçük morumsu lekeler fark eden oda arkadaşı 112'yi aramış. Bilinen hastalığı ve ilaç alerjisi yok, düzenli ilaç kullanmıyor. Aşı kartı yanında değil.
FİZİK MUAYENE
Huzursuz, ışıktan kaçınıyor. Ense sertliği var. Alt ekstremitelerde ve gövdede bastırınca solmayan, birkaç milimetrelik peteşiler ile ayak bileği çevresinde birleşmeye başlayan purpurik alanlar görülüyor. Eller ve ayaklar soğuk, uç kısımlarda alacalı görünüm var. Fokal nörolojik defisit yok, pupiller izokorik ve ışığa yanıtlı. Akciğerler temiz, karında hassasiyet yok.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Lökosit: 3.100/µL, trombosit: 68.000/µL, CRP: 186 mg/L, prokalsitonin belirgin yüksek. Laktat: 5.4 mmol/L. INR: 1.9, fibrinojen düşük, D-dimer yüksek. Kreatinin: 1.6 mg/dL. Kan kültürleri, antibiyotikten önce iki ayrı venden alındı. Beta-hCG negatif. Lomber ponksiyon yapılmadı.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Bu hastada antibiyotiği beyin BT ve lomber ponksiyondan önce mi vermelisiniz? Ampirik tedavide hangi antibiyotiği, hangi süre içinde başlarsınız; deksametazonun yeri nedir? Şok tablosu nasıl yönetilir ve oda arkadaşı, ambulans ekibi ve sizin için profilaksi gerekir mi?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: Ateş, baş ağrısı, ense sertliği ve bastırınca solmayan peteşiyal-purpurik döküntü, şok bulgularıyla birlikte meningokoksik hastalığı (menenjit ve meningokoksemi) güçlü biçimde düşündürür. Erken dönemde döküntü olmayabilir veya silik olabilir; soğuk eller-ayaklar, bacak ağrısı ve uzamış kapiller dolum erken sepsis ipuçlarıdır. Lökopeni, trombositopeni ve koagülopati ağır seyrin göstergesidir.
2. ANTİBİYOTİK GECİKMEZ: Bakteriyel menenjit veya meningokoksik sepsis düşünülen hastada antibiyotik, kan kültürü alındıktan hemen sonra ve mümkünse ilk bir saat içinde başlanır. Kültür alınamıyorsa bile antibiyotik ertelenmez. BT veya lomber ponksiyon için antibiyotiği bekletmek ölümcül bir gecikmedir.
3. AMPİRİK TEDAVİ: Erişkinde ilk seçenek IV seftriakson 2 g, 12 saatte bir (ya da kurum protokolüne göre sefotaksim). 50 yaş üstü, gebe, bağışıklığı baskılanmış veya alkol bağımlılığı olan hastalarda Listeria kapsamı için ampisilin eklenir. Penisiline dirençli pnömokok sıklığının yüksek olduğu bölgelerde vankomisin eklenmesi kurum protokolüne göre değerlendirilir.
4. DEKSAMETAZON: Toplum kökenli bakteriyel menenjit şüphesinde deksametazon (erişkinde 10 mg IV, 6 saatte bir, 4 gün) ilk antibiyotikten hemen önce veya onunla birlikte başlanır; yararı özellikle pnömokok menenjitinde gösterilmiştir ve etken meningokok olarak doğrulanırsa sürdürülmesi tartışmalıdır. Menenjit bulgusu olmayan saf meningokoksik sepsiste rutin önerilmez. Vazopresöre dirençli septik şokta stres dozu hidrokortizon ayrıca düşünülebilir.
5. ŞOK YÖNETİMİ: Bu hasta hipotansif ve laktatı yüksek: septik şok. Kristaloid bolusları perfüzyon yanıtı ve sıvı yüklenmesi bulguları izlenerek verilir (SSC, ilk 3 saatte en az 30 mL/kg önerir). Hipotansiyon sürerse ortalama arter basıncı 65 mmHg ve üzerini hedefleyerek norepinefrin başlanır; periferik geniş damar yolundan başlamak için santral kateter beklenmez. Koagülopati ve trombositopeni aktif kanama veya işlem gereksinimine göre düzeltilir. Erken yoğun bakım konsültasyonu yapılır.
6. LOMBER PONKSİYON VE BT: Bu hastada şok, koagülopati ve yaygın purpura nedeniyle lomber ponksiyon ertelenir. Hasta stabilleştiğinde ve kontrendikasyon kalktığında yapılabilir; tanı kan kültürü ve PCR ile de konabilir. Ponksiyon öncesi BT; bilinç düzeyinde belirgin bozulma, yeni nöbet, fokal defisit, papilödem veya bağışıklık baskılanması varsa gerekir; BT yapılacaksa bile antibiyotik önce verilir.
7. İZOLASYON VE PROFİLAKSİ: Hasta, etkin antibiyotiğin ilk 24 saati tamamlanana kadar damlacık izolasyonuna alınır. Aynı odada kalan oda arkadaşı gibi yakın temaslılara, tanıdan sonra mümkün olan en kısa sürede kemoprofilaksi verilir (erişkinde tek doz oral siprofloksasin 500 mg, tek doz IM seftriakson 250 mg veya 2 gün rifampisin seçeneklerinden biri). Sağlık çalışanlarına profilaksi yalnızca maske olmadan solunum salgısına doğrudan maruz kaldıysa (örneğin entübasyon, aspirasyon, ağızdan ağıza solunum) önerilir; olağan muayene profilaksi gerektirmez. Meningokoksik hastalık bildirimi zorunlu bir hastalıktır; halk sağlığı birimine hemen bildirilir.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.