22 yaşında erkek hasta. Sekiz yıldır tip 1 diyabet tanısıyla bazal-bolus insülin kullanıyor. Üç gündür ishal ve kusması olan hasta 'yemek yiyemediği için' insülinlerini yapmayı bırakmış. Son bir gündür karın ağrısı, aşırı susama, sık idrara çıkma ve nefes alırken zorlanma hissi var. Ailesi evde ölçtükleri şekerin glukometrede 'HI' gösterdiğini söylüyor. Başka hastalığı yok.
FİZİK MUAYENE
Bitkin ama koopere. Mukozalar belirgin kuru, cilt turgoru azalmış. Nefesinde meyvemsi koku var. Karında yaygın hafif hassasiyet mevcut, defans ve rebound yok. Akciğerler temiz. Nörolojik muayene normal.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Venöz kan gazı: pH 7.08, pCO2 18 mmHg, HCO3 6 mmol/L. Kan şekeri: 486 mg/dL. Kapiller beta-hidroksibütirat: 6.2 mmol/L. Na: 129 mmol/L, K: 3.2 mmol/L, Cl: 96 mmol/L (anyon açığı 27). Üre ve kreatinin hafif yüksek. Lipaz normal. EKG: Sinüs taşikardisi, belirgin U dalgası yok. Tam idrar tetkikinde glukoz ve keton pozitif, lökosit yok.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Bu hastada DKA tanısı hangi ölçütlerle konur ve ağırlığı nasıl değerlendirilir? Potasyumu 3.2 mmol/L olan hastada insüline ne zaman başlarsınız? Sıvı, potasyum, insülin ve dekstroz sırası nasıl kurulmalı; bikarbonat gerekir mi ve DKA'nın düzeldiğini nasıl anlarsınız?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI VE AĞIRLIK: Güncel ADA/EASD/JBDS ortak uzlaşısına göre DKA; hiperglisemi (kan şekeri 200 mg/dL ve üzeri veya bilinen diyabet), belirgin ketonemi (beta-hidroksibütirat 3.0 mmol/L ve üzeri) ve metabolik asidozun (pH 7.30'un altında ve/veya bikarbonat 18 mmol/L'nin altında) birlikteliğidir. Bu hastada pH 7.08 ve bikarbonat 6 mmol/L ile ağır DKA vardır. Tetikleyici olarak insülin dozlarının atlanması ve gastroenterit öne çıkıyor; enfeksiyon, miyokard iskemisi ve pankreatit gibi diğer nedenler de araştırılır.
2. ÖNCE SIVI: İlk saatte izotonik kristaloid (dengeli kristaloid veya serum fizyolojik) yaklaşık 1-1.5 L verilir; sonraki sıvı hızı hidrasyon durumu, idrar çıkışı, kalp ve böbrek fonksiyonuna göre ayarlanır. Sıvı tek başına kan şekerini ve ketonları düşürmeye başlar. Ölçülen sodyum hiperglisemi nedeniyle olduğundan düşük görünür; düzeltilmiş sodyum hesaplanarak izlenir.
3. POTASYUM: İNSÜLİNDEN ÖNCE: DKA'da vücut total potasyumu azalmıştır; insülin potasyumu hücre içine sokarak serum düzeyini hızla düşürür. Serum potasyumu 3.5 mmol/L'nin altındaysa insülin başlanmaz; önce IV potasyum replasmanı yapılır, kardiyak monitörizasyon sağlanır ve düzey 3.5 mmol/L'nin üzerine çıkınca insülin başlanır. Potasyum 3.5-5.0 mmol/L arasındaysa sıvılara potasyum eklenerek hedef 4-5 mmol/L aralığında tutulur. 5.0 mmol/L'nin üzerindeyse potasyum eklenmez, 1-2 saatte bir yeniden ölçülür. Bu hastada potasyum 3.2 mmol/L: insülin, replasman sonrası başlatılır.
4. İNSÜLİN: Sabit hızlı IV insülin infüzyonu 0.1 ünite/kg/saat dozunda başlanır; yükleme bolusu zorunlu değildir. Hasta bazal insülin kullanıyorsa, kurum protokolüne göre bazal insülinin devam ettirilmesi, IV infüzyondan geçişi kolaylaştırır.
5. DEKSTROZ EKLENMESİ: Kan şekeri 250 mg/dL'nin altına inince insülin kesilmez; asidoz ve ketonemi düzelene kadar insülin sürerken sıvıya dekstroz eklenir. Amaç şekeri değil ketoasidozu düzeltmektir; insülini erken azaltmak veya kesmek DKA'nın uzamasına yol açar.
6. BİKARBONAT: Rutin önerilmez. Güncel uzlaşı yalnızca pH 7.0'ın altında olan seçilmiş hastalarda düşünülmesini önerir. Bu hastada pH 7.08 olduğundan bikarbonat endikasyonu yoktur.
7. İZLEM VE DÜZELME: Kan şekeri saatlik; elektrolitler, venöz gaz ve keton düzeyi başlangıçta 2-4 saatte bir izlenir. DKA'nın düzelmesi; pH 7.30 ve üzeri, bikarbonat 18 mmol/L ve üzeri ve beta-hidroksibütiratın 0.6 mmol/L'nin altına inmesiyle tanımlanır. Hasta yiyebiliyorsa subkutan bazal insülin, IV infüzyon durdurulmadan 1-2 saat önce yapılır; aksi halde rebound hiperglisemi ve ketoz gelişir. Ağır DKA ve hipokalemi nedeniyle bu hasta yoğun bakım veya yüksek bağımlılıklı bir ünitede izlenmelidir. Taburculuk öncesi hasta gün yönetimi (hastalık sırasında insülini kesmemek, keton ölçümü) yeniden anlatılır.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.