72 yaşında kadın hasta. Üç gündür balgamlı öksürük, ateş ve titreme var; bugün kızı tarafından uykuya meyilli ve konuşmaları karışık halde bulunmuş. Tip 2 diyabet ve hipertansiyon nedeniyle metformin ve amlodipin kullanıyor. Son 90 günde hastane yatışı veya antibiyotik kullanımı yok. İlaç alerjisi bilinmiyor.
FİZİK MUAYENE
Uykuya meyilli, sözel uyarana gözlerini açıyor. Mukozalar kuru. Sağ akciğer alt zonda bronşiyal solunum sesi ve krepitan raller var. Dizlerde alacalı görünüm mevcut. Ekstremitelerde ödem yok. Kalp sesleri taşikardik, üfürüm yok. Karın rahat.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Lökosit: 18.400/µL, CRP: 248 mg/L, prokalsitonin yüksek. Laktat: 4.6 mmol/L. Kreatinin: 1.9 mg/dL, üre yüksek. Kan şekeri: 264 mg/dL. Arteriyel kan gazı: pH 7.28, pCO2 32 mmHg. Akciğer grafisi: Sağ alt lobda konsolidasyon. POCUS: Sağ alt zonda hepatizasyon ve dinamik hava bronkogramı; sol ventrikül hiperdinamik, VKİ ince. İki set kan kültürü ve balgam kültürü alındı. İlk saat içinde 30 mL/kg dengeli kristaloid verildikten sonra TA: 82/46 mmHg (OAB 58 mmHg), laktat 4.2 mmol/L.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Bu hastada septik şok tanısı hangi ölçütlerle konur? Sıvı yanıtını nasıl değerlendirirsiniz; daha fazla sıvı mı vermeli, vazopresöre mi geçmelisiniz? Hangi vazopresörle, hangi damar yolundan ve hangi hedefle başlarsınız? Ampirik antibiyotik ve kortikosteroid kararları nasıl verilmeli?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: Sepsis-3 tanımına göre septik şok, yeterli sıvı resüsitasyonuna rağmen ortalama arter basıncını (OAB) 65 mmHg ve üzerinde tutmak için vazopresör gerektiren ve laktatı 2 mmol/L'nin üzerinde olan sepsistir. Bu hastada toplum kökenli pnömoni kaynaklı sepsis, sıvıya yanıtsız hipotansiyon ve yüksek laktat vardır. SIRS ölçütlerine veya yalnızca ateşe bakmak yerine organ disfonksiyonu bulgularına (bilinç değişikliği, hipoksemi, akut böbrek hasarı) odaklanılır.
2. ANTİBİYOTİK VE KAYNAK: Surviving Sepsis Campaign (SSC) 2021 kılavuzu, şok olasılığı yüksek hastada kültürler alındıktan hemen sonra ve ideal olarak ilk bir saat içinde ampirik antibiyotik başlanmasını önerir. Ağır toplum kökenli pnömonide ATS/IDSA kılavuzuna göre bir beta-laktam (örneğin seftriakson) ile bir makrolid (örneğin azitromisin) birlikte verilir; MRSA veya Pseudomonas risk faktörü varsa (önceki kültürde üreme, yakın zamanda yatış ve IV antibiyotik) kapsam genişletilir. Bu hastada belirgin risk faktörü yoktur.
3. BAŞLANGIÇ SIVISI: SSC 2021, hipoperfüzyonu olan hastada ilk 3 saatte en az 30 mL/kg IV kristaloid önerir; serum fizyolojik yerine dengeli kristaloid tercih edilir. Bu miktar bir hedef değil başlangıç noktasıdır. Büyük hacimde kristaloid gereken hastalarda albümin eklenmesi düşünülebilir.
4. SIVI YANITI: Ek sıvı kararı statik ölçümlerle (tek bir santral venöz basınç veya VKİ çapı) değil dinamik değerlendirmeyle verilir. Pasif bacak kaldırma testi sırasında POCUS ile sol ventrikül çıkış yolu VTI değerinde belirgin artış, sıvı yanıtını destekler. Kapiller dolum zamanı ve laktat eğilimi perfüzyonu izlemede birlikte kullanılır. Sıvı yanıtı yoksa veya oksijenasyon kötüleşiyorsa sıvı yüklemeye devam etmek akciğer ödemini artırır ve şoku düzeltmez.
5. VAZOPRESÖR: İlk seçenek norepinefrindir ve OAB 65 mmHg ve üzeri hedeflenir. SSC 2021, santral kateter beklenirken vazopresörün periferik geniş bir damar yolundan (tercihen antekübital veya daha proksimal) başlanmasını ve sıvı tamamlanmayı beklememeyi önerir; ekstravazasyon açısından infüzyon bölgesi yakın izlenir. Arteriyel kateter mümkün olan en kısa sürede takılır. Norepinefrin dozu orta-yüksek düzeye çıktığında (yaklaşık 0,25-0,5 µg/kg/dk) eklenecek ikinci ilaç vazopresindir. Kalp fonksiyonu bozuk ve perfüzyon düzelmiyorsa dobutamin veya adrenalin değerlendirilir.
6. KORTİKOSTEROİD: SSC 2021, yeterli sıvıya rağmen en az 4 saattir norepinefrin veya adrenalin dozu 0,25 µg/kg/dk veya üzerinde olan hastalarda IV hidrokortizon (200 mg/gün) önerir. Ağır toplum kökenli pnömonide kortikosteroid desteği güncel çalışmalarla artan bir kanıt düzeyine sahiptir; kurum protokolüne göre değerlendirilir.
7. DESTEK VE YERLEŞİM: Hipoksemi için oksijen titre edilir; yüksek akımlı nazal oksijen yanıtsızlığında ve bilinç düzeyi bozuldukça entübasyon hazırlığı yapılır (indüksiyonda hemodinamik çökme beklenir, vazopresör hazır olmalıdır). Metformin kesilir, kan şekeri 180 mg/dL'nin üzerindeyse insülin başlanır. Laktat 2-4 saat içinde tekrar ölçülür. Hasta yoğun bakıma yatırılır.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.