34 yaşında erkek hasta. Kullandığı otomobile şehir içi kavşakta sürücü tarafından başka bir araç çarpmış; kapı içeri göçmüş, hava yastıkları açılmış, emniyet kemeri takılıymış. İtfaiye ekibi hastayı yaklaşık 25 dakikada araçtan çıkarmış. Sol alt kaburgalarda ve karında ağrı, sol omuz ucunda batma tarzında ağrı tarif ediyor. Ambulans ekibi iki damar yolu açıp 1000 mL kristaloid vermiş; yolda tansiyonu kısa süre düzelmiş, acil servise girerken yeniden düşmüş. Bilinen hastalığı ve ilaç kullanımı yok. Kaza yaklaşık 70 dakika önce olmuş.
FİZİK MUAYENE
Soluk, terli ve huzursuz; sorulara yanıt veriyor ama sürekli su istiyor. Havayolu açık, servikal boyunluk takılı. Sol alt göğüs duvarında hassasiyet ve krepitasyon var, solunum sesleri iki tarafta eşit, trakea orta hatta, boyun venleri düz. Karında sol üst kadranda belirgin hassasiyet ve istemsiz defans mevcut, emniyet kemeri izine bağlı ekimoz yok. Pelvis kompresyonla stabil ve ağrısız. Ekstremitelerde deformite veya dış kanama yok. Pupiller izokorik, lateralizan bulgu yok.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
eFAST: Splenorenal aralıkta ve pelviste serbest sıvı; perikardiyal sıvı yok; iki tarafta akciğer kayması mevcut. Venöz kan gazı: pH 7.24, baz açığı -9 mmol/L, laktat 5.4 mmol/L, iyonize kalsiyum 1.02 mmol/L. Hemoglobin: 11.2 g/dL. INR: 1.4. Trombosit: 186.000/µL. Kan grubu ve çapraz karşılaştırma için örnek gönderildi. Akciğer grafisi (yatak başı): Sol 9. ve 10. kaburgada kırık, pnömotoraks veya hemotoraks yok.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Bu hasta hangi hemorajik şok sınıfındadır ve neden 'geçici yanıtlı' olarak değerlendirilir? Hemoglobinin henüz normale yakın olması sizi neden yanıltmamalı? Daha fazla kristaloid mi, kan ürünü mü vermelisiniz; hedef kan basıncı ne olmalı? Traneksamik asidin zamanlaması nedir? Bu hastayı BT'ye mi, yoksa doğrudan ameliyathaneye mi götürmelisiniz?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI VE SINIFLAMA: Sol alt kaburga kırıkları, sol üst kadran hassasiyeti, omuza yansıyan ağrı (diyafram irritasyonu) ve eFAST'ta splenorenal sıvı, dalak yaralanmasına bağlı karın içi kanamayı düşündürür. Taşikardi, düşen kan basıncı, bilinç değişikliği ve yaklaşık -9 mmol/L baz açığı ATLS sınıflamasında III. sınıf hemorajik şokla uyumludur ve kan ürünü gerektirir. Şok indeksinin (nabız/sistolik basınç) 1'in belirgin üzerinde olması da ağır kanamayı destekler.
2. GEÇİCİ YANIT VE HEMOGLOBİN TUZAĞI: İlk sıvıya kısa süreli düzelme gösterip yeniden kötüleşen hasta 'geçici yanıtlı' kabul edilir; bu durum kanamanın sürdüğünü ve kaynak kontrolünün gerektiğini gösterir. Akut kanamanın ilk saatlerinde hemoglobin, kaybedilen tam kan henüz seyrelmediği için normale yakın kalabilir; tek bir hemoglobin değeri kanamanın ağırlığını göstermez. Laktat ve baz açığı perfüzyonu değerlendirmede daha yararlıdır.
3. KRİSTALOİDİ SINIRLAYIN, KAN VERİN: Büyük hacimde kristaloid, dilüsyonel koagülopati, hipotermi ve asidozu artırır. ATLS, ilk kristaloid bolusunun erişkinde 1 litreyi aşmamasını ve kanayan hastada erken kan ürünü verilmesini önerir. Masif transfüzyon protokolü erkenden başlatılır; eritrosit, taze donmuş plazma ve trombosit dengeli oranlarda (yaklaşık 1:1:1) verilir. Viskoelastik testler kullanılabiliyorsa transfüzyonu yönlendirmek için kullanılır.
4. TRANEKSAMİK ASİT: CRASH-2 çalışması ve Avrupa majör travma kanama kılavuzuna göre kanayan veya ciddi kanama riski taşıyan travma hastasına, yaralanmadan sonraki 3 saat içinde 1 g IV traneksamik asit 10 dakikada verilir, ardından 1 g 8 saatte infüzyonla sürdürülür. 3 saatten sonra başlanması önerilmez; bu hastada yaralanmadan bu yana 70 dakika geçtiği için hemen verilmelidir.
5. KAN BASINCI HEDEFİ: Travmatik beyin hasarı olmayan kanayan hastada, kanama kontrol altına alınana kadar Avrupa kılavuzu sistolik basıncı 80-90 mmHg aralığında tutmayı (permisif hipotansiyon) önerir; amaç pıhtıyı bozmadan organ perfüzyonunu sürdürmektir. Ağır travmatik beyin hasarında bu strateji uygulanmaz; daha yüksek basınç hedeflenir. Sıvı ve kan ürününe rağmen yaşamı tehdit eden hipotansiyon sürerse norepinefrin geçici olarak eklenebilir.
6. ÖLÜMCÜL ÜÇLÜYE KARŞI: Hasta ısıtılmış sıvı ve ürünlerle, ısıtıcı battaniyeyle sıcak tutulur; hipotermi koagülopatiyi ağırlaştırır. Sitratlı kan ürünleri iyonize kalsiyumu düşürür; iyonize kalsiyum izlenir ve normal aralıkta tutulacak şekilde kalsiyum verilir. Asidoz için bikarbonat değil, perfüzyonun düzeltilmesi esastır.
7. BT Mİ, AMELİYATHANE Mİ: Hemodinamisi stabil olmayan, eFAST'ta karın içi serbest sıvısı bulunan hasta BT'ye götürülmez; genel cerrahi ile birlikte doğrudan ameliyathaneye (laparotomi ve hasar kontrol cerrahisi) alınır. Ürünlere tam yanıt veren ve stabil kalan hastada kontrastlı BT ve deneyimli merkezde anjiyoembolizasyon veya ameliyatsız izlem seçenek olabilir. Servikal omurga ve diğer yaralanmalar ikincil bakıda ele alınır.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.