46 yaşında kadın hasta. Gece saatlerinde apartman dairesinde çıkan yangında, kapısı kapalı yatak odasında baygın halde bulunmuş. İtfaiye ekibinin tahminine göre yaklaşık 20 dakika yoğun dumana maruz kalmış; odadaki eşyalar arasında sünger koltuk ve plastik eşya yanmış. Ambulans ekibi rezervuarlı maskeyle oksijen başlamış. Yakınlarından alınan bilgiye göre bilinen hastalığı yok, düzenli ilaç kullanmıyor.
FİZİK MUAYENE
Yüzde ve burun deliklerinde is, burun kıllarında yanık var. Ağız içinde ve dilde is mevcut, dudaklarda hafif ödem görülüyor. İnspiratuvar hafif stridor duyuluyor, öksürükle siyah balgam geliyor. Akciğerlerde yaygın ronküs var. Yüzde ve her iki ön kolda yüzeyel ikinci derece yanıklar (yaklaşık toplam vücut yüzeyinin %6'sı). Pupiller orta çaplı ve ışığa yanıtlı. Başka travma bulgusu saptanmadı.
SORU: Pulse oksimetre %98 gösterirken bu hastanın dokuları neden oksijen kullanamıyor olabilir? Yüksek laktat size ne düşündürmeli ve siyanür antidotunu laboratuvar doğrulamasını beklemeden vermeli misiniz? Entübasyon kararı ve tüp seçimi nasıl olmalı? Hiperbarik oksijen bu hastanın akut yönetiminde nerede durur?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: Kapalı alanda yangın dumanına maruz kalma, bilinç kaybı, yüzde ve ağızda is, stridor ve siyah balgam üst havayolu termal hasarı ve duman inhalasyonunu gösterir. Duman yalnızca karbonmonoksit (CO) değil, sünger ve plastik gibi azot içeren maddelerin yanmasıyla hidrojen siyanür de içerir. Bu iki zehir birlikte doku hipoksisini ağırlaştırır.
2. PULSE OKSİMETRE TUZAĞI: Standart pulse oksimetre karboksihemoglobini oksihemoglobinden ayıramaz ve yanıltıcı biçimde normal değer gösterir. Arteriyel pO2'nin yüksek olması da doku oksijenlenmesini göstermez. Tanı CO-oksimetri ile karboksihemoglobin ölçülerek konur; değerin düşük olması, olay yerinde verilen oksijen nedeniyle maruziyetin ağırlığını küçümseyebilir.
3. SİYANÜRÜ NE ZAMAN DÜŞÜNMELİ: Siyanür hücrede oksijen kullanımını durdurur ve belirgin laktik asidoza yol açar. Yangından kurtarılan hastada açıklanamayan bilinç bozukluğu, hipotansiyon veya kardiyak arrest ile birlikte belirgin yüksek laktat (yaklaşık 10 mmol/L ve üzeri) siyanür zehirlenmesini güçlü biçimde düşündürür. Kan siyanür düzeyi acil serviste hızla sonuçlanmaz; tedavi klinik şüpheye göre başlanır.
4. HİDROKSOKOBALAMİN: Duman inhalasyonuna bağlı siyanür şüphesinde ilk tercih antidot hidroksokobalamindir. Erişkinde 5 g IV, yaklaşık 15 dakikada verilir; yanıt yetersizse ikinci 5 g doz klinik duruma göre tekrarlanabilir. Hidroksokobalamin siyanürü bağlayarak idrarla atılan siyanokobalamine dönüştürür. Cilt ve idrarda koyu kırmızı renk yapar ve kolorimetrik laboratuvar testleri ile CO-oksimetri ölçümlerini bozabilir; bu nedenle mümkünse kan örnekleri ilaçtan önce alınır, ancak örnek almak tedaviyi geciktirmez. Nitrit içeren antidotlardan kaçınılır: oluşturdukları methemoglobinemi, CO nedeniyle zaten azalmış oksijen taşıma kapasitesini daha da düşürür.
5. HAVAYOLU: GKS 8, stridor, dudak ödemi ve ağız içi is, havayolu ödeminin saatler içinde artacağını gösterir; erken entübasyon gerekir. Ödem ilerledikçe entübasyon güçleşeceğinden en deneyimli kişi tarafından, zor havayolu ve cerrahi havayolu hazırlığıyla yapılır. Sonraki bronkoskopi ve sekresyon temizliği için olabildiğince geniş çaplı tüp (erişkinde tercihen 8.0 mm veya daha büyük) seçilir. Yanıktan sonraki ilk 24 saatte süksinilkolin kullanılabilir; hiperkalemi riski sonraki günlerde artar. Hipotansif hastada indüksiyon ajanının dozu azaltılır.
6. OKSİJEN VE HİPERBARİK TEDAVİ: Entübe hasta %100 oksijenle ventile edilir; bu CO'nun yarılanma ömrünü belirgin kısaltır. Hiperbarik oksijen bilinç kaybı veya nörolojik bulgusu olan ağır CO zehirlenmesinde nörolojik sekelleri azaltmak amacıyla düşünülebilir; ancak kanıtlar tartışmalıdır ve hemodinamisi stabil olmayan, havayolu riski taşıyan hastanın transferi resüsitasyonu ve antidotu geciktirmemelidir. Karar hiperbarik merkez ve yoğun bakım ile birlikte verilir.
7. YANIK VE DİĞER: Toplam vücut yüzeyinin %20'sinin altındaki yanıklarda formülle sıvı resüsitasyonu gerekmez; aşırı sıvı havayolu ödemini artırabilir. Yanıklar temiz örtüyle kapatılır, tetanoz durumu sorgulanır. Kaçış sırasında düşme veya patlamaya bağlı travma araştırılır. Hasta yoğun bakıma yatırılır ve yanık merkeziyle görüşülür.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.