58 yaşında erkek hasta. Kış gecesi, kar nedeniyle yolların kısmen kapandığı bir ilçede, yaklaşık 70 dakika önce odun taşırken başlayan, göğsün ortasında baskı tarzında, sol kola ve çeneye yayılan ağrı ile kendi aracıyla acil servise geliyor. Ağrıya soğuk terleme ve bulantı eşlik ediyor. Sigara içiyor, hipertansiyon için tek ilaç kullanıyor; bilinen kalp hastalığı, inme, yakın zamanda ameliyat, travma veya kanama öyküsü yok. Kan sulandırıcı kullanmıyor. Perkütan koroner girişim (PKG) yapılabilen en yakın merkez karayoluyla normalde yaklaşık iki saat uzakta; nöbetçi hekimin aradığı merkez, hava koşulları nedeniyle helikopterin kalkamadığını ve kara transferinin en az üç saat sürebileceğini bildiriyor.
FİZİK MUAYENE
Terli, ağrılı ve huzursuz görünüyor. Boyun venleri belirgin değil. Kalp sesleri ritmik, üfürüm veya frotman yok. Akciğerlerde ral yok. Periferik nabızlar her iki tarafta eşit ve dolgun. Karın rahat. Nörolojik muayene olağan. Kanama odağı veya yeni morluk görülmüyor.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
EKG (başvurudan 6 dakika sonra): Sinüs ritmi 62/dk. DII, DIII ve aVF'de J noktasında 2-3 mm ST yükselmesi, DI ve aVL'de karşılık gelen ST çökmesi. V1'de 1 mm ST yükselmesi var; sağ prekordiyal derivasyonlarda (V4R) 1 mm ST yükselmesi saptandı. V7-V9'da anlamlı değişiklik yok. Yüksek duyarlıklı troponin istendi (sonuç bekleniyor). Hemogram, böbrek fonksiyonları ve koagülasyon testleri için kan alındı. Yatak başı POCUS: Sol ventrikül inferior duvarda hipokinezi, sağ ventrikül hafif dilate, perikardiyal sıvı yok, aortik kök normal genişlikte.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Bu EKG STEMI ölçütlerini karşılıyor mu ve sağ ventrikül tutulumu yönetimi nasıl değiştirir? Primer PKG için beklenen gecikme göz önüne alındığında fibrinolitik tedavi verilmeli mi; karar için hangi zaman sınırı kullanılır? Fibrinolitik öncesi kontrendikasyonlar nasıl taranır? Antiplatelet ve antikoagülan seçimi primer PKG stratejisinden nasıl farklıdır? Fibrinolitik sonrası başarı nasıl değerlendirilir ve hasta ne zaman, nereye gönderilmelidir?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: İskemik göğüs ağrısı ile birlikte iki komşu derivasyonda J noktasında yeni ST yükselmesi STEMI tanısını koydurur. Dördüncü Evrensel Miyokard Enfarktüsü Tanımına göre eşik, V2-V3 dışındaki derivasyonlarda en az 1 mm'dir; V2-V3'te 40 yaş ve üzeri erkeklerde en az 2 mm, 40 yaş altı erkeklerde en az 2.5 mm, kadınlarda en az 1.5 mm kullanılır. Bu hastada inferior derivasyonlarda yükselme ve aVL'de karşılık gelen çökme vardır; troponin sonucu beklenmeden reperfüzyon kararı verilir.
2. SAĞ VENTRİKÜL TUTULUMU: İnferior STEMI'de sağ prekordiyal derivasyonlar mutlaka çekilmelidir; V4R'de 1 mm ve üzeri ST yükselmesi sağ ventrikül enfarktüsünü düşündürür. Bu hastalar ön yüke bağımlıdır: nitrat, morfin ve diüretik ani hipotansiyona yol açabilir ve dikkatli kullanılmalı ya da verilmemelidir. Hipotansiyon gelişirse akciğer ödemi yoksa küçük hacimli sıvı bolusları ile yanıt değerlendirilir. İnferior enfarktüste bradikardi ve AV blok da beklenebilir; ritim sürekli izlenir.
3. REPERFÜZYON STRATEJİSİ: ESC 2023 Akut Koroner Sendrom Kılavuzu'na göre semptom başlangıcından itibaren 12 saat içindeki STEMI'de tanıdan teline geçişe kadar beklenen süre 120 dakikanın altındaysa primer PKG tercih edilir. Bu süre 120 dakikayı aşacaksa ve kontrendikasyon yoksa fibrinolitik tedavi, tanıdan sonraki 10 dakika içinde başlanması hedeflenerek verilir. Bu hastada transfer en az üç saat süreceği için fibrinolitik strateji uygundur. Gecikmenin ne kadar olacağı ilk telefon görüşmesinde netleştirilmeli, karar bekletilmemelidir.
4. KONTRENDİKASYON TARAMASI: Mutlak kontrendikasyonlar arasında daha önce intrakraniyal kanama veya nedeni bilinmeyen inme, son altı ay içinde iskemik inme, merkezi sinir sistemi hasarı veya tümörü, son bir ayda majör travma, cerrahi veya kafa travması, son bir ayda gastrointestinal kanama, bilinen kanama bozukluğu, aort diseksiyonu ve son 24 saatte bası uygulanamayan bölgeden ponksiyon bulunur. Göreli kontrendikasyonlar arasında kontrol altına alınamayan hipertansiyon, oral antikoagülan kullanımı, gebelik ve travmatik veya uzamış resüsitasyon sayılır. Bu hastada kontrendikasyon yoktur; kollar arası tansiyon farkının olmaması ve normal aortik kök aort diseksiyonu olasılığını azaltır ancak tam olarak dışlamaz, öykü dikkatle sorgulanmalıdır.
5. FİBRİNOLİTİK VE EŞLİK EDEN TEDAVİ: Fibrin spesifik bir ajan tercih edilir. Tenekteplaz tek IV bolus olarak vücut ağırlığına göre verilir: 60 kg altı 30 mg, 60-69 kg 35 mg, 70-79 kg 40 mg, 80-89 kg 45 mg, 90 kg ve üzeri 50 mg. Bu hastada (84 kg) doz 45 mg'dır. ESC 2023, 75 yaş ve üzerindeki hastalarda yarım doz tenekteplazı düşünülmesi gereken seçenek olarak belirtir. Aspirin ağızdan 150-300 mg yükleme ile verilir. Fibrinolitikle birlikte tercih edilen P2Y12 inhibitörü klopidogreldir: 75 yaş altında 300 mg, 75 yaş ve üzerinde 75 mg yükleme yapılır; tikagrelor veya prasugrel bu senaryoda ilk seçenek değildir. Antikoagülan olarak enoksaparin tercih edilir: 75 yaş altında 30 mg IV bolus ve 15 dakika sonra 1 mg/kg SC (ilk iki doz için doz başına en çok 100 mg), 12 saatte bir; 75 yaş ve üzerinde IV bolus yapılmaz, 0.75 mg/kg SC (ilk iki doz için en çok 75 mg) verilir. Böbrek fonksiyonu ciddi bozuksa doz ayarlanır. Oksijen yalnızca SpO2 %90'ın altındaysa verilir. Ağrı için gerektiğinde dikkatli titrasyonla opioid kullanılabilir; bu hastada sağ ventrikül tutulumu nedeniyle nitrattan kaçınılır.
5a. KANAMA VE RİTİM: Fibrinolitik sonrası hasta monitörde izlenir. Reperfüzyon aritmileri (özellikle hızlanmış idiyoventriküler ritim) sık görülür ve genellikle tedavi gerektirmez. Yeni nörolojik bulgu gelişirse infüzyonlar durdurulur ve acil beyin görüntülemesi yapılır.
6. BAŞARI DEĞERLENDİRMESİ VE TRANSFER: Fibrinolitik verildikten sonra hasta, sonucu beklenmeden PKG yapılabilen merkeze transfer için hazırlanır. Tedaviden 60-90 dakika sonra EKG tekrarlanır; en belirgin ST yükselmesi olan derivasyonda %50'den az gerileme, süren iskemik ağrı, hemodinamik veya elektriksel instabilite fibrinolizin başarısız olduğunu gösterir ve kurtarma (rescue) PKG için en kısa sürede anjiyografi gerekir. Fibrinoliz başarılıysa ESC 2023 rutin koroner anjiyografiyi tedaviden sonraki 2-24 saat içinde önerir. Kardiyojenik şok veya akut kalp yetersizliği gelişirse gecikme ne olursa olsun acil PKG hedeflenir.
7. AKILDA KALSIN: Fibrinolitik tedavi, primer PKG'nin kabul edilebilir sürede yapılamadığı durumda bir köprü değil, tek başına yaşam kurtaran bir tedavidir; ancak hiçbir zaman son durak değildir. Kurumların PKG merkeziyle önceden yazılı bir ağ protokolü, ağırlığa göre doz tablosu ve kontrendikasyon kontrol listesi bulundurması kararı hızlandırır.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.