24 yaşında kadın hasta. Çocukluktan beri astımı var; son aylarda kontrol edici inhalerini düzensiz kullandığını ve kurtarıcı inhalerine sık başvurduğunu söylüyor. Geçen yıl astım nedeniyle bir kez yoğun bakımda yatmış. Üç gündür üst solunum yolu enfeksiyonu sonrası artan nefes darlığı ve hırıltı var; bu sabah evde kurtarıcı inhalerini çok kez kullanmasına karşın rahatlamamış. Ambulans ekibi yolda nebülize salbutamol başlamış. Acil serviste ilk yarım saatte üç kez nebülize salbutamol ve ipratropium, IV metilprednizolon ve 20 dakikada IV 2 g magnezyum sülfat almış. Hemşire, hastanın 'biraz sakinleştiğini ve hırıltısının azaldığını' bildiriyor.
FİZİK MUAYENE
40. dakikada: Hasta oturur pozisyonda öne eğik, uykuya meyilli, sorulara tek kelimeyle ve geç yanıt veriyor. Boyun yardımcı solunum kasları belirgin. Göğüs hareketleri yüzeysel; her iki hemitoraksta solunum sesleri belirgin azalmış ve hırıltı neredeyse hiç duyulmuyor (sessiz göğüs). Trakea orta hatta. Siyanoz yok. Döküntü, dudak veya dil şişliği yok. PEF ölçümü denendi, hasta üflemeyi sürdüremedi.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
İlk venöz kan gazı (başvuruda): pH 7.46, pCO2 32 mmHg. 40. dakika arteriyel kan gazı (oksijen altında): pH 7.29, pCO2 48 mmHg, pO2 62 mmHg, HCO3 22 mmol/L, laktat 3.4 mmol/L. Potasyum 3.2 mmol/L. Akciğer grafisi (portabl): Her iki akciğerde hiperinflasyon, pnömotoraks veya konsolidasyon görülmedi. Yatak başı akciğer POCUS: Her iki tarafta akciğer kayması mevcut, B çizgisi yok. EKG: Sinüs taşikardisi.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Hırıltının azalması ve solunum sayısının düşmesi düzelme mi, yoksa kötüleşme işareti midir? Akut astımda hangi bulgular ağır, hangileri hayatı tehdit eden atağı gösterir ve normal ya da yükselen pCO2 neden alarm bulgusudur? Bu aşamada NIV ve ek bronkodilatör seçeneklerinin yeri nedir? Entübasyon kararı verilirse indüksiyon ilacı, tüp ve ventilatör ayarları nasıl seçilmelidir? Entübasyondan hemen sonra gelişen hipotansiyonda neyi düşünür ve ne yaparsınız?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TABLONUN YORUMU: Ağır astımda hırıltı, havanın daralmış hava yollarından akabilmesiyle oluşur. Hava akımı çok azaldığında hırıltı kaybolur; buna sessiz göğüs denir ve düzelmeyi değil hayatı tehdit eden tıkanıklığı gösterir. Solunum sayısının 32'den 14'e düşmesi, bilincin bulanıklaşması ve konuşamama, solunum kaslarının yorulduğunu ve solunum durmasının yakın olduğunu düşündürür. Hemşirenin 'sakinleşti' gözlemi bu nedenle tehlike sinyali olarak ele alınmalıdır.
2. AĞIRLIK DEĞERLENDİRMESİ: GINA'ya göre ağır atakta hasta kelimelerle konuşur, öne eğik oturur, ajitedir; solunum sayısı 30/dk'nın, nabız 120/dk'nın üzerindedir, oda havasında SpO2 %90'ın altındadır ve PEF beklenen veya kişisel en iyi değerin %50'si ya da altındadır. Uykuya meyil, konfüzyon veya sessiz göğüs hayatı tehdit eden bulgulardır ve yoğun bakım ile entübasyon hazırlığını gerektirir. Ağır astım atağında hasta hiperventile olduğu için pCO2'nin düşük olması beklenir; normal sınırlara çıkan ya da yükselen pCO2 yorulmanın ve hiperkapnik solunum yetmezliğinin göstergesidir. Bu hastada başvurudaki düşük pCO2'nin 40 dakika sonra 48 mmHg'ye çıkması bu nedenle kötü bir işarettir. Önceden yoğun bakım yatışı, kontrol edici tedaviye uyumsuzluk ve sık kurtarıcı inhaler kullanımı ölümcül astım için risk etkenleridir.
3. MAKSİMAL MEDİKAL TEDAVİ: Kısa etkili beta-2 agonist tekrarlayan ya da sürekli nebülizasyon şeklinde sürdürülür, ağır atakta ipratropium eklenir. Oksijen SpO2 erişkinde %93-95 hedeflenerek titre edilir. Sistemik kortikosteroid ilk saatte verilmelidir; ağızdan ve IV yolun etkisi benzerdir, yutamayan hastada IV yol kullanılır. İnhaler tedaviye yanıt vermeyen ağır atakta tek doz IV magnezyum sülfat (erişkinde 2 g, 20 dakikada) hastaneye yatışı azaltır. GINA, akut atakta aminofilin ve teofilini etkinliğinin sınırlı ve yan etkilerinin fazla olması nedeniyle önermez. Beta agonist kullanımı potasyumu düşürebileceğinden potasyum izlenir ve replase edilir. Anafilaksi bulgusu yoksa adrenalin rutin tedavinin parçası değildir.
4. NIV: Astım atağında NIV'in yararına ilişkin kanıt zayıftır ve GINA rutin kullanımını önermez. Denenecekse yalnızca bilinci açık, iş birliği yapabilen hastada, yoğun izlem altında ve entübasyon hazırlığı yapılmışken kısa süreli kullanılmalıdır. Bu hastanın bilinci bulanık olduğundan NIV uygun değildir; entübasyonu geciktirmemek gerekir.
5. ENTÜBASYON: En deneyimli hekim tarafından, en büyük çaplı uygun tüple (erişkinde mümkünse 8 mm veya üzeri) yapılmalıdır; küçük tüp hava yolu direncini artırır. İndüksiyonda bronkodilatör etkisi ve kan basıncını görece koruması nedeniyle ketamin sık tercih edilir; nöromüsküler bloker ile hızlı seri entübasyon uygulanır. İndüksiyon öncesi hasta preoksijene edilir, hipotansiyona karşı IV sıvı ve vazopresör hazır bulundurulur. Torba-maske ve entübasyon sonrası ventilasyonda hızlı ve sık solutmaktan kaçınılır.
6. VENTİLATÖR AYARLARI VE DİNAMİK HİPERİNFLASYON: Astımda asıl sorun havanın akciğerden çıkamamasıdır. Her solukta ekspirasyon tamamlanmazsa hava birikir (oto-PEEP), intratorasik basınç yükselir, venöz dönüş azalır ve hipotansiyon, hatta nabızsız elektriksel aktivite gelişebilir. Bu nedenle düşük solunum sayısı, ideal vücut ağırlığına göre düşük-orta tidal hacim ve uzun ekspirasyon süresi (örneğin I:E 1:4 veya daha uzun) seçilir; plato basıncı 30 cmH2O'nun altında tutulmaya çalışılır. Ekspirasyonun bitip bitmediği ventilatör akım eğrisinde izlenir. Yeterli oksijenasyon sağlandığı sürece pCO2'nin yüksek kalmasına izin verilir (izin verilen hiperkapni). Yeterli sedasyon ve analjezi sağlanır.
7. ENTÜBASYON SONRASI HİPOTANSİYON: İlk düşünülmesi gerekenler dinamik hiperinflasyon ve tansiyon pnömotorakstır. Hasta kısa süreliğine ventilatörden ayrılarak havanın boşalmasına izin verilir; kan basıncı düzelirse ventilatör ayarları daha uzun ekspirasyon sağlayacak şekilde değiştirilir. Tek taraflı ses azalması, POCUS'ta akciğer kaymasının kaybolması ve trakeal deviasyon pnömotoraksı düşündürür ve dekompresyon gerektirir. Hipovolemi ve indüksiyon ilaçlarının etkisi de değerlendirilir.
8. AKILDA KALSIN: Astımlı hastada tedaviye yanıt, hırıltının azalmasıyla değil konuşma, bilinç, solunum işi, PEF ve kan gazının birlikte değerlendirilmesiyle ölçülür. Entübe edilen astım hastasında öldüren çoğu zaman bronkospazmın kendisi değil, hızlı ventilasyonla oluşan hava hapsidir.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.