35 yaşında kadın hasta, son dört gündür artan halsizlik, baş ağrısı, koyu renkli idrar ve bugün başlayan kısa süreli konuşma karışıklığı nedeniyle getirildi. Bacaklarında kendiliğinden çıkan noktasal morluklar fark etmiş. İshal öyküsü, yeni ilaç kullanımı veya gebelik yok.
FİZİK MUAYENE
Soluk ve hafif ikterik. Her iki alt ekstremitede ve ağız mukozasında bastırınca solmayan peteşiler ve birkaç ekimoz var; aktif majör kanama yok. Nörolojik muayenede kalıcı taraf bulgusu yok. Organomegali saptanmadı.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Hemogram: Hb 7.4 g/dL, trombosit 11.000/µL, lökosit 8.900/µL, retikülosit %8.5. Periferik yayma: Çok sayıda parçalanmış eritrosit (şistosit / miğfer hücresi), trombosit kümeleri görülmedi. Biyokimya: LDH 1.420 U/L, total bilirubin 3.8 mg/dL (indirekt 3.1 mg/dL), haptoglobin ölçülemeyecek kadar düşük, kreatinin 1.4 mg/dL. Direkt Coombs testi negatif. Koagülasyon: PT, aPTT ve fibrinojen normal sınırlarda. Gebelik testi negatif.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Normal koagülasyon testleri eşliğinde şistositli hemolitik anemi ve ağır trombositopeni neyi gösterir? Klasik beşli bulgunun tamamı beklenmeli midir? Trombosit sayısı 11.000/µL olan bu hastaya hemen trombosit süspansiyonu verilmeli midir? ADAMTS13 sonucu çıkana kadar acil serviste hangi tedaviler başlatılmalıdır?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: Coombs negatif mikroanjiyopatik hemolitik anemi (şistositler, yüksek LDH, yüksek indirekt bilirubin, düşük haptoglobin) ve ağır trombositopeni birlikteliği trombotik mikroanjiyopatiyi gösterir. Başka bir neden yokken bu ikili, aksi kanıtlanana kadar edinilmiş trombotik trombositopenik purpura (TTP) kabul edilir. Klasik pentadın (mikroanjiyopatik anemi, trombositopeni, ateş, nörolojik bulgular, böbrek hasarı) tamamı hastaların azınlığında bulunur; pentadın tamamlanmasını beklemek tanıyı geciktirir.
2. AYIRICI TANI: Yaygın damar içi pıhtılaşmada (DİK) PT ve aPTT uzamış, fibrinojen düşüktür; TTP'de koagülasyon testleri tipik olarak normaldir. Hemolitik üremik sendromda (HÜS) çoğunlukla kanlı ishal öyküsü ve belirgin böbrek yetmezliği ön plandadır. Gebelikte HELLP/ağır preeklampsi, malign hipertansiyon ve ilaç ilişkili trombotik mikroanjiyopati de dışlanır.
3. PLASMIC SKORU VE ADAMTS13: TTP'de von Willebrand faktör multimerlerini parçalayan ADAMTS13 enziminin ağır eksikliği (<%10) vardır; dev multimerler trombositleri bağlayarak mikrovasküler trombüsler oluşturur. PLASMIC skoru (trombosit <30.000/µL, hemoliz bulgusu, aktif kanser/nakil olmaması, MCV <90 fL, INR <1.5, kreatinin <2.0 mg/dL) bu hastada 7 puandır ve yüksek olasılığı gösterir. Plazma verilmeden önce ADAMTS13 aktivitesi ve inhibitör düzeyi için kan örneği alınır; ancak sonuç günler sürebileceğinden tedavi asla beklenmez.
4. TROMBOSİT TRANSFÜZYONU TUZAĞI: Trombosit sayısı 11.000/µL olsa bile, yaşamı tehdit eden aktif kanama (ör. intrakraniyal kanama) veya kaçınılmaz yüksek riskli girişim olmadıkça TTP şüphesinde profilaktik trombosit süspansiyonu VERİLMEZ. Verilen trombositler dev von Willebrand multimerlerine bağlanarak yeni mikrotrombüsleri, inmeyi ve miyokard iskemisini tetikleyebilir. Santral kateter gerekiyorsa deneyimli uygulayıcı tarafından ultrason eşliğinde, trombosit transfüzyonu yapılmadan yerleştirilmesi tercih edilir.
5. ACİL TEDAVİ: Hematoloji ve aferez ünitesi derhal çağrılarak günlük terapötik plazma değişimi (plazmaferez) başlatılır; plazmaferez otoantikorları uzaklaştırır ve eksik ADAMTS13 enzimini yerine koyar. Tedavi edilmeyen TTP'de ölüm oranı %90'a yaklaşırken erken plazmaferezle sağkalım %85'in üzerine çıkar. Plazmaferez hazırlığı birkaç saat sürecekse köprü olarak taze donmuş plazma infüzyonu verilebilir. Eş zamanlı yüksek doz kortikosteroid (ör. metilprednizolon 1 mg/kg/gün veya 1 g/gün IV pulse) başlanır; güncel kılavuzlarda uygun hastalarda kaplasizumab ve rituksimab hematoloji tarafından erken eklenir.
6. AKILDA KALSIN: Şistosit + ağır trombositopeni + normal PT/aPTT gördüğünüzde TTP'yi düşünün; trombosit takmak yerine hematolojiyi arayıp plazmaferez başlatın.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.