29 yaşında erkek hasta, yaklaşık 45 dakika önce kavga sırasında sağ gözüne yumruk darbesi almış. Sağ gözünde şiddetli zonklayıcı ağrı, şişlik ve son 15 dakikada hızla ilerleyen görme bulanıklığı ile getirildi. Bilinç kaybı olmamış, antikoagülan kullanmıyor.
FİZİK MUAYENE
Sağ periorbital bölgede belirgin ekimoz, göz kapakları çok gergin ve zor aralanıyor. Sağ göz küresi öne doğru fırlamış (proptozis) ve hafif direnç gösteriyor (palpasyonla taş gibi sert). Sağ göz hareketleri her yöne ileri derecede kısıtlı (oftalmopleji). Sallanan fener testinde sağda rölatif aferent pupil defekti (RAPD) pozitif. Görme keskinliği solda tam iken sağda yalnızca 1 metreden parmak sayma düzeyinde. Ön kamarada hifema veya açık glob yırtığı bulgusu yok.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Göz içi basıncı (tonopen ile): Sağda 52 mmHg (normal 10–21 mmHg), solda 15 mmHg. Beyin ve orbita BT'si işlem sonrasına ertelendi.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Bu tablo hangi cerrahi acildir ve neden beyin/orbita BT'si veya göz hekiminin gelmesi beklenmemelidir? İşlemden önce hangi durum dışlanmalıdır? Yatak başında lateral kantotomi ve inferior kantoliz adım adım nasıl uygulanır?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI (GÖZÜN KOMPARTMAN SENDROMU): Orbita; arkada, üstte, altta ve yanlarda kemik duvarlarla, önde ise medial ve lateral kantal tendonların tuttuğu göz kapaklarıyla sınırlı kapalı bir kutudur. Künt travma sonrası orbita içine kanama (retrobulber hematom) olduğunda basınç hızla yükselir; santral retinal arteri ve optik siniri sıkıştırarak orbital kompartman sendromuna yol açar. Klasik bulguları: şiddetli ağrı, proptozis, gergin göz kapakları / taş gibi sert glob, oftalmopleji, RAPD ve azalmış görme keskinliği (veya erken bulgu olarak kırmızı renk doygunluğunun kaybı). Göz içi basıncının >40 mmHg olması dekompresyon endikasyonudur.
2. NEDEN BT VE KONSÜLTASYON BEKLENMEZ: Retina 60–90 dakikayı aşan tam iskemide kalıcı olarak hasarlanır. Tanı kliniktir; hastayı önce kafa-orbita BT'sine göndermek veya icapçı göz hekiminin gelmesini beklemek kalıcı körlükle sonuçlanır. İşlem acil serviste, tanı konduğu anda yatak başında yapılmalıdır.
3. TEK ÖN KONTROL (GLOB RÜPTÜRÜ): Glob üzerine bası uygulamadan veya işlem yapmadan önce açık glob rüptürü (gözyaşı damlası şeklinde pupil, skleral yırtık, ön kamaranın tamamen sönmesi/tam hifema, Seidel bulgusu) dışlanmalıdır; açık glob rüptüründe küreye bası göz içi dokuların dışarı çıkmasına neden olur.
4. YATAK BAŞI LATERAL KANTOTOMİ VE İNFERİOR KANTOLİZ ADIMLARI:
- Göz hekimi acil olarak çağrılırken lateral kantusa %1–2 adrenalinli lidokain (iğne ucunu globdan uzağa, lateral orbita duvarına yönlendirerek) enjekte edilir.
- Doku ezilmesini ve kanamayı azaltmak için düz bir klemp (hemostat) lateral kantustan lateral orbita kemik kenarına kadar 30–60 saniye kapatılarak uygulanır.
- Künt uçlu makasla lateral kantustan kemik kenara kadar yaklaşık 1 cm yatay kesi yapılır (kantotomi). Bu adım tek başına basıncı düşürmeye yetmez!
- Alt göz kapağı forsepsle öne-yukarı çekilir; makasın ucuyla lateralde gerilmiş bir 'gitar teli' gibi hissedilen inferior kantal tendonun alt bacağı bulunur ve makas globdan uzağa bakacak şekilde kesilir (inferior kantoliz). Tendon kesildiği anda alt kapak tamamen serbestleşir ve glob öne doğru rahatlar.
- Görme keskinliği ve göz içi basıncı yeniden ölçülür; basınç >40 mmHg kalırsa süperior kantal tendon da gevşetilebilir. Yardımcı olarak baş 30–45 derece yükseltilir, analjezi-antiemetik verilir ve gerekirse IV asetazolamid/mannitol eklenir. İşlem tamamlandıktan sonra kraniyal-orbita BT çekilir.
5. AKILDA KALSIN: Travma sonrası proptozis + taş gibi göz + görme azalması veya RAPD varsa tanı klinik retrobulber hematomdur; BT'ye değil, makasa uzanın.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.