34 yaşında, ilk gebeliği olan 31 haftalık gebe kadın, sabahtan beri parasetamol ile geçmeyen şiddetli alın baş ağrısı, gözünün önünde ışık çakmaları ve mide-sağ üst kadran ağrısı ile başvurdu. Son bir haftada yüzünde ve ellerinde şişlik arttığını söylüyor. Daha önce hipertansiyon öyküsü yok.
FİZİK MUAYENE
Yüzde ve pretibial bölgede ödem. Sağ üst kadranda palpasyonla hassasiyet var. Akciğer bazallerinde solunum sesleri doğal. Patella derin tendon refleksleri iki taraflı çok canlı (4+) ve ayak bileğinde 3 atım klonus alınıyor. Fetal kalp atımı 145/dk.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
İdrar stripi: +3 protein (spot idrar protein/kreatinin oranı 0.65 mg/mg). Hemogram: Hb 12.8 g/dL, trombosit 84.000/µL. Biyokimya: AST 162 U/L, ALT 178 U/L, LDH 640 U/L, total bilirubin 1.6 mg/dL, kreatinin 1.0 mg/dL, ürik asit 7.4 mg/dL. Periferik yaymada nadir şistosit.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Bu hastada hangi bulgular ağır özellikli preeklampsiyi ve HELLP sendromunu gösterir? Serebral kanamayı önlemek için kan basıncı ne kadar sürede, hangi ilaçlarla ve hangi hedefe düşürülmelidir? Magnezyum sülfatın dozu, izlem parametreleri ve toksisite antidotu nedir? Neden IV sıvı kısıtlaması uygulanır?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: 20. gebelik haftasından sonra yeni başlayan hipertansiyon ve proteinüriye eşlik eden şiddetli kan basıncı yüksekliği (≥160/110 mmHg), inatçı baş ağrısı/görme bozukluğu (serebral ödem), sağ üst kadran/epigastrik ağrı (Glisson kapsülü gerilmesi), trombositopeni (<100.000/µL) ve karaciğer enzimlerinin normalin iki katını aşması ağır özellikli preeklampsiyi ve gelişmekte olan HELLP (Hemoliz, Yüksek Karaciğer Enzimleri, Düşük Trombosit) sendromunu gösterir. Hiperrefleksi ve klonus eklampsi nöbetinin habercisidir.
2. ACİL KAN BASINCI KONTROLÜ: Gebede ≥160/110 mmHg kan basıncı anne içi hemorajik inme riski nedeniyle obstetrik bir acildir ve 30–60 dakika içinde tedavi edilmelidir. İlk basamak ilaçlar (ACOG/NICE/ESC): IV labetalol (20 mg IV yavaş bolus, yanıta göre 10 dakikada bir 40 mg, 80 mg), oral salınımlı/hızlı etkili nifedipin (10–20 mg PO) veya IV hidralazin (5–10 mg IV). Hedef kan basıncını tamamen normale indirmek değil, sistolik 140–150 mmHg ve diyastolik 90–100 mmHg aralığına çekmektir; aşırı ve ani düşüş uteroplasental perfüzyonu bozarak fetal bradikardiye yol açar. ACE inhibitörleri ve ARB'ler fetotoksik olduğundan gebelikte kontrendikedir.
3. EKLAMPSİ PROFİLAKSİSİ VE MAGNEZYUM SÜLFAT: Ağır özellikli preeklampside nöbeti önlemede en etkili ilaç magnezyum sülfattır (diazepam veya fenitoinden üstündür; ayrıca <32 hafta gebelikte fetal nöroproteksiyon sağlar). Yükleme dozu 4–6 g IV (15–20 dakikada), ardından 1–2 g/saat IV infüzyondur. Magnezyum böbrekten atıldığı için saatlik izlem zorunludur:
- Patella refleksi (kaybolması toksisitenin ilk klinik bulgusudur, yaklaşık 8–10 mEq/L),
- Solunum sayısı (≥12/dk olmalı; solunum depresyonu daha yüksek düzeylerde gelişir),
- İdrar çıkışı (≥0.5 mL/kg/saat veya ≥25–30 mL/saat olmalı).
Refleks kaybı veya solunum depresyonu gelişirse infüzyon hemen durdurulur ve antidot olarak %10 kalsiyum glukonat 10 mL (1 g) 5–10 dakikada IV verilir.
4. SIVI KISITLAMASI: Preeklampside yaygın endotel hasarı ve düşük onkotik basınç nedeniyle kapiller kaçış vardır; hastalar intravasküler olarak daralmış olsa da üçüncü boşlukta sıvı yükü taşırlar. Serbest IV sıvı bolusu hızla akut pulmoner ödeme yol açar! Aktif kanama yoksa toplam sıvı alımı (ilaç infüzyonları dahil) saatte yaklaşık 80 mL ile sınırlandırılır.
5. KESİN TEDAVİ VE DOĞUM: Kadın hastalıkları ve doğum ile yenidoğan yoğun bakım ekibi derhal çağrılır. Fetal akciğer olgunlaşması için betametazon başlanır; anne stabilize edildikten sonra kesin tedavi doğumdur.
6. AKILDA KALSIN: Ağır preeklampside üç temel adım: kan basıncını güvenli aralığa çekin, magnezyum sülfat yükleyin ve sıvıyı kısıtlayın.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.