69 yaşında kadın hasta, bilinen KOAH tanısı var ve evde inhaler tedavi kullanıyor. Dört gündür artan nefes darlığı, öksürük ve koyu sarı-yeşil balgam yakınmasıyla getirildi. Geçen yıl iki kez alevlenme nedeniyle yatmış, hiç entübe edilmemiş. Başvuruda Venturi maske ile kontrollü oksijen, hava ile çalışan nebülizatörle bronkodilatör ve sistemik steroid verildi. İlk kan gazında respiratuvar asidoz saptanınca noninvaziv ventilasyon (NIV) başlandı. Birinci saatin sonunda hasta maskeyi çekiştiriyor, huzursuz ve hâlâ yardımcı solunum kaslarını kullanıyor.
FİZİK MUAYENE
Fıçı göğüs, büzük dudak solunumu, yardımcı solunum kası kullanımı. İki taraflı solunum sesleri azalmış, ekspiryum uzun, yaygın ronküs. Trakea orta hatta, perküsyon iki tarafta eşit hipersonor. Juguler venöz dolgunluk yok, bacaklarda ödem yok. NIV sırasında maskenin burun kökü çevresinden belirgin hava kaçağı duyuluyor, hasta cihazla uyumsuz soluyor, ağız içinde koyu sekresyon var ancak öksürerek çıkarabiliyor.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Başvuru arter kan gazı (Venturi %28): pH 7.28, pCO2 72 mmHg, pO2 58 mmHg, HCO3 33 mEq/L, laktat 1.4 mmol/L. NIV 1. saat (IPAP 12, EPAP 4 cmH2O): pH 7.25, pCO2 78 mmHg, pO2 62 mmHg. Akciğer grafisi: hiperinflasyon, sağ alt zonda hafif infiltrasyon, pnömotoraks yok. EKG: sinüs taşikardisi, P pulmonale. Lökosit 14.200/mm3, CRP 96 mg/L. Sodyum, potasyum ve kreatinin normal sınırlarda.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: NIV'e rağmen pH düşüyor ve pCO2 yükseliyor. Bu tablo NIV başarısızlığı mıdır, yoksa önce düzeltilmesi gereken teknik sorunlar mı var? Entübasyon kararını hangi bulgular verdirir ve entübe edilen KOAH hastasında ventilatör ayarlarında en çok hangi tuzağa düşülür?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: Enfeksiyonla tetiklenmiş KOAH alevlenmesi ve akut-kronik hiperkapnik solunum yetmezliği. Yüksek bikarbonat kronik CO2 retansiyonunu, düşük pH ise üzerine eklenen akut bozulmayı gösterir. Optimal tıbbi tedaviye rağmen pH < 7.35 ve pCO2 > 45 mmHg olması NIV endikasyonudur; başlama kararı doğrudur.
2. ÖNCE TEKNİĞİ DÜZELTİN: Birinci saatte düzelme olmaması tek başına NIV'in başarısız olduğu anlamına gelmez. En sık nedenler düzeltilebilir: (a) Maske kaçağı: maske boyutu ve bantlar yeniden ayarlanır, gerekirse tam yüz maskesine geçilir. (b) Yetersiz basınç desteği: IPAP 12 cmH2O bu hasta için düşüktür. IPAP hasta toleransı izlenerek 2-5 cmH2O'luk basamaklarla artırılır; çoğu hastada 20 cmH2O ve üzeri gerekir. EPAP 4-5 cmH2O düzeyinde tutulur. (c) Uyumsuzluk: tetikleme ayarları ve kaçak gözden geçirilir, hastaya yanında durularak koçluk yapılır. (d) Aşırı oksijen: hedef SpO2 %88-92'dir; daha yüksek satürasyon CO2 retansiyonunu artırır. (e) Sekresyon: aspirasyon ve öksürtme. Bronkodilatörler devreye eklenerek sürdürülür.
3. YENİ BİR NEDEN ARAYIN: Kötüleşen her KOAH hastasında pnömotoraks (grafi veya POCUS ile), sedatif/opioid etkisi, pulmoner emboli ve kalp yetmezliği yeniden düşünülür. Bu hastada grafide pnömotoraks yoktur.
4. ENTÜBASYON KARARI: Ayarlar düzeltildikten sonra kan gazı 1-2 saat içinde tekrarlanır. Şu durumlarda NIV'de ısrar edilmez: pH ve pCO2'nin optimal ayarlara rağmen kötüleşmesi, bilincin gerilemesi, solunum sayısının düşmemesi veya tükenme bulguları, sekresyonlarını atamama, hemodinamik instabilite, maskeyi hiç tolere edememe. Solunum durması, havayolunu koruyamama ve kusma gibi durumlarda NIV zaten uygun değildir. NIV, entübasyon olanağının hazır olduğu bir alanda uygulanmalı ve başarısızlık durumunda ne yapılacağı (entübasyon mu, tedavi sınırı mı) hasta ve yakınlarıyla baştan konuşulmalıdır.
5. EK TEDAVİ: Salbutamol 2.5-5 mg ve ipratropium 0.5 mg nebül (oksijenle değil hava ile çalıştırılır, oksijen nazal kanülden eklenir). Prednizolon 40 mg/gün, 5 gün. Pürülan balgam artışı ve infiltrasyon olduğundan antibiyotik başlanır.
6. ENTÜBE EDİLİRSE TUZAK: Dinamik hiperinflasyon (oto-PEEP). Hızlı ve yüksek hacimli ventilasyon havanın hapsolmasına, intratorasik basıncın artmasına ve hipotansiyona yol açar. Düşük solunum sayısı, 6-8 mL/kg (ideal kilo) tidal hacim ve uzun ekspiryum süresi seçilir; pCO2'nin hemen normale indirilmesi hedeflenmez. Entübasyon sonrası ani hipotansiyonda hasta kısa süreliğine devreden ayrılıp göğsün boşalmasına izin verilir, ardından tansiyon pnömotoraks dışlanır.
Bu hastada maske değiştirilip IPAP kademeli olarak 20 cmH2O'ya çıkarıldı; ikinci saat kan gazında pH 7.31, pCO2 66 mmHg bulundu ve hasta NIV ile izleme alındı.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.