74 yaşında erkek hasta, hipertansiyon ve tip 2 diyabet nedeniyle ramipril, hidroklorotiyazid ve insülin kullanıyor. Beş gündür ishal ve kusması olmuş, bu sırada diz ağrısı için her gün ibuprofen almış ve tansiyon ilaçlarına devam etmiş. İki gün önce idrarının azaldığını fark etmiş. Dün 'böbrek değerleri yüksek' denilerek gün boyunca toplam 3 litre serum fizyolojik verilmiş, idrar çıkışı artmamış. Bu gece düz yatamama ve giderek artan nefes darlığı ile getirildi.
FİZİK MUAYENE
Oturur pozisyonda, cümleleri bölerek konuşuyor. Boyun venleri dolgun. Her iki akciğerde orta zonlara kadar ince raller. Kalp sesleri ritmik, sürtünme sesi yok. Karın rahat, suprapubik dolgunluk yok. Bilateral 2+ pretibial ödem. Bilinç açık, flapping tremor yok. Üretral sonda takıldı: 40 mL koyu idrar geldi.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Kreatinin 5.8 mg/dL (iki ay önce 1.1), üre 198 mg/dL, Na 131 mmol/L, K 6.1 mmol/L. Venöz kan gazı: pH 7.19, HCO3 12 mmol/L, pCO2 32 mmHg, laktat 1.4 mmol/L. Hemoglobin 11.2 g/dL. Troponin normal sınırda. EKG: sinüs taşikardisi, T dalgaları hafif sivri, QRS dar. Tam idrar: çamur kahverengi granüler silendirler, protein 1+. İdrar sodyumu 58 mmol/L. Akciğer grafisi: iki taraflı perihiler dolgunluk ve Kerley B çizgileri. Yatak başı ultrason: iki akciğerde yaygın B çizgileri, vena kava inferior geniş ve solunumla daralmıyor, sol ventrikül kasılması normal, böbreklerde hidronefroz yok, mesane boş.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Bu hastada böbrek hasarı prerenal mi, renal mi, postrenal mi? İdrar çıkmıyor diye sıvı vermeye devam etmek neden yanlıştır? Akciğer ödemi, hiperkalemi ve asidozu olan bu hastada ilk tedaviler nelerdir ve hangi durumda acil diyaliz istenmelidir?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: Evre 3 akut böbrek hasarı (KDIGO: kreatininin bazalin 3 katına çıkması veya 4 mg/dL ve üzeri olması), sıvı yüklenmesine bağlı akciğer ödemi, hiperkalemi ve metabolik asidoz. KDIGO'ya göre akut böbrek hasarı; kreatininin 48 saatte en az 0.3 mg/dL artması, 7 günde bazalin en az 1.5 katına çıkması veya idrar çıkışının 6 saat boyunca 0.5 mL/kg/saatin altında kalması ile tanımlanır.
2. NEDEN AYRIMI: Hasar prerenal başlamıştır: ishal ve kusmayla hacim kaybı, üzerine ACE inhibitörü, diüretik ve NSAİİ üçlüsü böbrek kan akımını bozmuştur. Bu durum düzeltilmeyince akut tübüler nekroz gelişmiştir. Bunu düşündüren bulgular: sıvıya rağmen idrar çıkışının artmaması, granüler (çamur kahverengi) silendirler ve yüksek idrar sodyumu. Fraksiyone sodyum atılımı %1'in altında ise prerenal, %2'nin üzerinde ise tübüler hasar lehinedir; diüretik kullanan hastada güvenilir değildir, bu durumda fraksiyone üre atılımı (%35'in altı prerenal lehine) yol gösterir. Postrenal neden her akut böbrek hasarında yatak başı ultrason ile dışlanmalıdır; bu hastada hidronefroz yok ve mesane boştur.
3. SIVI TUZAĞI: 'İdrar yok, sıvı ver' yaklaşımı yalnızca hacim açığı olan hastada doğrudur. Tübüler hasar yerleştikten sonra verilen sıvı idrara dönüşmez, akciğere ve dokulara gider. Her bolustan önce hacim durumu yeniden değerlendirilmelidir: boyun venleri, akciğer sesleri, ödem, ultrasonda B çizgileri ve vena kava inferior. Bu hastada sıvı kesilir.
4. İLK TEDAVİ:
- Oturur pozisyon, oksijen; solunum sıkıntısı sürüyorsa noninvaziv ventilasyon (CPAP).
- Kan basıncı yüksek olduğundan IV nitrat infüzyonu düşük dozdan başlanıp kan basıncına göre titre edilir.
- IV furosemid: böbrek işlevi bozulmuş hastada alışılmış dozlar yetersiz kalır. Daha önce kıvrım diüretiği kullanmamış hastada 1 mg/kg, kullanmış olanda 1.5 mg/kg IV furosemid sonrası iki saatte idrar çıkışı 200 mL'nin altında kalıyorsa (furosemid stres testi) hasarın ilerleyeceği ve diyaliz gereksiniminin yüksek olduğu öngörülür. Yanıt alınamayan hastada dozu tekrarlayarak zaman kaybedilmemelidir.
- Hiperkalemi: EKG'de sivri T dalgaları bulunduğundan kurum protokolüne göre IV kalsiyum, ardından insülin-dekstroz ve nebülize salbutamol uygulanır; böbrek yetmezliğinde insülin sonrası geç hipoglisemi açısından kan şekeri saatlik izlenir. Bu tedaviler potasyumu vücuttan uzaklaştırmaz.
- Sodyum bikarbonat bu hastada hacim ve sodyum yükü getireceği için dikkatle tartılmalıdır.
- Ramipril, hidroklorotiyazid ve ibuprofen kesilir; böbrekten atılan ilaçların dozu gözden geçirilir; kontrastlı inceleme zorunlu değilse ertelenir.
5. ACİL DİYALİZ ENDİKASYONLARI: Tıbbi tedaviye yanıt vermeyen (a) sıvı yüklenmesi ve akciğer ödemi, (b) hiperkalemi (özellikle 6.5 mmol/L üzeri veya EKG değişikliği süren), (c) ağır metabolik asidoz, (d) üremik komplikasyonlar: perikardit, ensefalopati, üremik kanama, (e) diyalizle uzaklaştırılabilen zehirlenmeler (metanol, etilen glikol, lityum, salisilat gibi). Kreatinin veya üre değeri tek başına endikasyon değildir. Bu hastada diüretiğe yanıt alınamazsa oligüri, akciğer ödemi, hiperkalemi ve asidoz birlikteliği nedeniyle nefroloji ile erkenden görüşülüp acil hemodiyaliz planlanmalıdır; görüşme furosemid yanıtı beklenirken yapılır.
6. ÖNLEME DERSİ: İshal, kusma veya ağızdan alımın azaldığı günlerde ACE inhibitörü/ARB, diüretik ve NSAİİ kullanımına ara verilmesi hastalara anlatılmalıdır.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.