11 yaşında erkek çocuk, orak hücre hastalığı (HbSS) tanısıyla hidroksiüre kullanıyor. Dün bacak ve bel ağrısıyla başvurmuş; ağrı krizi tanısıyla acil gözlem biriminde IV morfin ve idame sıvı başlanmış. Ağrı nedeniyle derin nefes almaktan kaçındığı, gece boyunca yatakta hareketsiz kaldığı ve ek doz opioid gerektiği not edilmiş. Bu sabah hemşire, solunum sayısının arttığını ve satürasyonun düştüğünü bildiriyor. Çocuk sağ yan ağrısından ve öksürükten yakınıyor. Ailesi daha önce bir kez 'akciğerine kriz geldiği' için yoğun bakımda yattığını söylüyor.
FİZİK MUAYENE
Huzursuz, yüzeyel ve hızlı soluyor, interkostal çekilme var. Sağ akciğer alt zonda solunum sesleri azalmış, bu bölgede ince raller duyuluyor. Konjonktivalar soluk, hafif sarılık var. Dalak ele gelmiyor. Karın yumuşak, sağ üst kadranda belirgin hassasiyet yok. Ekstremitelerde yaygın hassasiyet sürüyor. Nörolojik muayene doğal; konuşma, kuvvet ve yüz simetrisi normal. Ödem yok.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Hemoglobin 6.9 g/dL (bazal değeri 8.6 g/dL), retikülosit %11, lökosit 22.800/mm3, trombosit 286.000/mm3. LDH ve indirekt bilirübin yüksek. CRP 96 mg/L. Venöz kan gazı: pH 7.38, pCO2 41 mmHg, laktat 1.6 mmol/L. Kan grubu tayini ve antikor taraması gönderildi, kan kültürü alındı. Akciğer grafisi: sağ alt lobda yeni konsolidasyon ve küçük plevral efüzyon (dünkü grafi temiz). Yatak başı akciğer ultrasonu: sağ alt arka bölgede subplevral konsolidasyon ve hava bronkogramları.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Bu çocukta tablo basit bir pnömoni mi, yoksa akut göğüs sendromu mu? Ağrı krizi tedavisi sırasında bu komplikasyonun gelişmesine hangi etmenler katkıda bulunmuş olabilir? Tedavide hangi basamaklar uygulanmalı; basit transfüzyon ile kan değişimi (eritrosit değişimi) arasında nasıl karar verilir ve transfüzyonda nelere dikkat edilmelidir?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: Akut göğüs sendromu (AGS). Orak hücre hastasında akciğer grafisinde yeni infiltrat ile birlikte ateş, öksürük, göğüs ağrısı, takipne veya hipoksemiden en az birinin bulunması tanı için yeterlidir. Pnömoni ile ayırt etmeye çalışmak yerine her yeni infiltrat AGS kabul edilip ona göre tedavi edilir; çünkü enfeksiyon, yağ embolisi ve akciğerde orak hücre tıkanması çoğu zaman birlikte rol oynar ve tablo saatler içinde ağırlaşabilir.
2. ÖNEMLİ DERS: AGS hastaların bir bölümünde başvuru anında yoktur; ağrı krizi nedeniyle yatırılan hastada ilk günlerde gelişir. Göğüs ve karın ağrısına bağlı yüzeyel solunum, aşırı opioid sedasyonu ile hipoventilasyon, hareketsizlik ve aşırı sıvı yüklenmesi atelektazi ve AGS riskini artırır. Ağrı krizi ile izlenen her hastada solunum sayısı ve satürasyon düzenli izlenmeli, akciğer muayenesi her değerlendirmede tekrarlanmalıdır.
3. ÖNLEME: Uyanık hastada her saat insentif spirometri kullanılması AGS gelişimini azaltır ve ağrı krizi ile yatan her hastaya önerilir. Erken mobilizasyon sağlanır. Analjezi yeterli olmalı, ancak sedasyon ve solunum sayısı izlenmelidir. Sıvı, hastanın gereksinimini aşmayacak biçimde ayarlanır; gereksiz yüksek hacimli sıvı akciğer ödemini kolaylaştırır.
4. TEDAVİ:
- Oksijen: Hipokseminin düzeltilmesi amaçlanır; satürasyon izlemi sürekli yapılır. Satürasyon oksijene rağmen düşüyorsa, solunum işi artıyorsa veya pCO2 yükseliyorsa yoğun bakım ile erken görüşülür.
- Analjezi: Ağrı kontrolü sürdürülür; opioid dozları yaşa ve kiloya göre kurum protokolü ile titre edilir, sedasyon skoru izlenir.
- Antibiyotik: Atipik etkenleri de kapsayacak şekilde, kiloya uygun dozda IV üçüncü kuşak sefalosporin ile birlikte bir makrolid başlanır. Kültür sonuçlarına göre düzenlenir.
- Bronkodilatör: Hışıltısı veya astım öyküsü olan hastada eklenir.
- Sıvı: Ağızdan alım ve kayıplar dikkate alınarak dengeli verilir; aşırı yüklemeden kaçınılır.
5. TRANSFÜZYON KARARI: Hemoglobin bazal değerin belirgin altına düştüyse ve hasta hipoksemikse basit transfüzyon önerilir. Ağır veya hızla ilerleyen hipoksemi, birden fazla lobu tutan infiltrat, solunum yetmezliği belirtileri, nörolojik bulgu veya basit transfüzyona rağmen kötüleşme varsa kan değişimi (manuel veya otomatik eritrosit değişimi) yapılır; bu durumda hematoloji ve yoğun bakım hemen sürece katılır. Basit transfüzyonda hemoglobinin yaklaşık 10-11 g/dL üzerine çıkarılmaması gerekir; daha yüksek değerler kan viskozitesini artırarak orak hücre tıkanmasını kötüleştirebilir ve inme riskini artırabilir. Kan ürünü, alloimmünizasyonu azaltmak için hastanın genişletilmiş fenotipine (en azından Rh ve Kell) uygun ve orak hücre negatif olmalıdır; kan merkezine hastanın orak hücre hastası olduğu bildirilmelidir. Hastada geç hemolitik transfüzyon reaksiyonu öyküsü sorgulanmalıdır.
6. İZLEM: Satürasyon, solunum sayısı, hemoglobin ve retikülosit yakından izlenir. Bu hastada hemoglobin bazalin belirgin altında, infiltrat yeni ve oksijen gereksinimi artmakta olduğundan basit transfüzyon planlanmalı, ilerleme olursa kan değişimine geçilmelidir. AGS öyküsü olan hastada taburculukta hidroksiüre uyumu ve hematoloji izlemi gözden geçirilmelidir.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.