36 yaşında kadın hasta, bilinen kronik hastalığı ve düzenli ilaç kullanımı yok. Yaklaşık 40 dakika önce iş yerinde aniden kelimeleri bulamamaya ve sağ elinde güçsüzlüğe başlamış. Ambulans ekibi inme kodu ile getiriyor. Son bir haftadır halsizlik, baş ağrısı, kollarında nedenini bilmediği morluklar ve son iki gündür diş fırçalarken diş eti kanaması olduğunu söylüyor. Yakın zamanda ishal öyküsü, gebelik, yeni ilaç kullanımı veya kanser öyküsü yok.
FİZİK MUAYENE
Değerlendirme sırasında konuşma belirgin olarak düzeliyor, hafif kelime bulma güçlüğü sürüyor. Sağ elde hafif kuvvet kaybı var; yüz simetrik, görme alanı normal. NIHSS: 2. Konjonktivalar soluk, skleralarda hafif sarılık. Kollarda ve bacaklarda peteşi ile birkaç ekimoz, damakta peteşi. Karaciğer ve dalak ele gelmiyor. Ense sertliği yok. Kalp ve akciğer muayenesi doğal.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Trombosit 16.000/mm3, hemoglobin 8.1 g/dL, MCV 86 fL, lökosit 9.200/mm3, retikülosit %6. LDH belirgin yüksek, indirekt bilirübin 2.8 mg/dL, haptoglobin ölçülemeyecek kadar düşük. Direkt Coombs negatif. PT/INR 1.1, aPTT ve fibrinojen normal. Kreatinin 1.2 mg/dL. Troponin hafif yüksek. Beta-hCG negatif. Periferik yayma: her alanda çok sayıda şistosit, trombosit sayısı yaymada da düşük (yalancı trombositopeni dışlandı). Kontrastsız beyin BT: kanama yok, erken iskemi bulgusu yok. EKG: sinüs ritmi. Hematoloji için ADAMTS13 aktivitesi ve inhibitör örneği plazma değişimi öncesinde alındı.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: İnme kodu ile gelen ve semptomları başlangıcından itibaren trombolitik zaman penceresi içinde olan bu hastaya trombolitik verilmeli midir? Tablonun gerçek nedeni nedir ve ADAMTS13 sonucu beklenmeden tanı olasılığı nasıl değerlendirilir? Acil serviste hangi tedaviler hemen başlanmalı, hangi uygulamadan kaçınılmalıdır?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: Edinsel (immün aracılı) trombotik trombositopenik purpura (TTP) ve buna bağlı geçici fokal nörolojik bulgular. Ağır trombositopeni, Coombs negatif hemolitik anemi (yüksek LDH, yüksek indirekt bilirübin, düşük haptoglobin, yüksek retikülosit) ve yaymada çok sayıda şistosit birlikteliği trombotik mikroanjiyopatiyi gösterir. Normal pıhtılaşma testleri yaygın damar içi pıhtılaşmayı (DİK) uzaklaştırır. TTP'de beyin, kalp ve böbrekte küçük damarlar mikrotrombüslerle tıkanır; geçici ve yer değiştiren nörolojik bulgular, baş ağrısı, konfüzyon ve troponin yüksekliği sık görülür. Ateş, böbrek tutulumu ve nörolojik bulguların tamamının bir arada olması tanı için gerekmez; klasik beşli tablo hastaların az bir bölümünde görülür.
2. TROMBOLİTİK TUZAĞI: İnme kodu akışında hızlı davranmak doğrudur, ancak IV trombolitik öncesinde kan şekeri ve trombosit sayısının görülmesi önemlidir. Trombosit sayısının 100.000/mm3 altında olması IV trombolitik için kontrendikasyondur; bu hastada trombolitik verilmez. Genç hastada inme benzeri tabloda peteşi, morluk, diş eti kanaması, sarılık veya anemi görülürse tam kan sayımı ve yayma sonucu beklenmelidir.
3. PLASMIC SKORU: ADAMTS13 sonucu çoğu merkezde günler sürebileceğinden tedavi kararı klinik olasılığa göre verilir. PLASMIC skorunda şu yedi ölçütün her biri bir puandır: trombosit 30.000/mm3 altında; hemoliz kanıtı (retikülosit %2.5 üzerinde, haptoglobin ölçülemeyecek düzeyde veya indirekt bilirübin 2 mg/dL üzerinde); aktif kanser olmaması; solid organ veya kök hücre nakli olmaması; MCV 90 fL altında; INR 1.5 altında; kreatinin 2.0 mg/dL altında. 6-7 puan yüksek olasılığı gösterir. Bu hastanın skoru 7'dir.
4. ACİL TEDAVİ:
- Hematoloji ile hemen görüşülür; plazma değişimi (terapötik plazmaferez) saatler içinde başlatılmalıdır. Tedavi edilmeyen edinsel TTP'nin ölüm oranı çok yüksektir ve tanı ile plazma değişimi arasındaki gecikme kötü sonuçla ilişkilidir.
- Plazma değişimi hemen yapılamıyorsa ve hasta sıvı yükünü tolere edebiliyorsa, beklerken taze donmuş plazma infüzyonu başlanabilir; ancak bu, plazma değişiminin yerini tutmaz.
- ADAMTS13 örneği, plazma veya plazma değişimi başlamadan önce alınmalıdır; aksi halde sonuç yanıltıcı olur.
- İmmün aracılı TTP'de plazma değişimine kortikosteroid eklenir (doz ve şema kurum protokolüne göre). ISTH 2020 kılavuzu uygun hastalarda rituksimab ve kaplasizumab eklenmesini önerir; bu kararlar hematoloji tarafından verilir.
- Plazma değişimi için santral kateter gereklidir; trombosit düşüklüğü, deneyimli kişi tarafından ultrason eşliğinde takılan kateteri engellemez.
5. KAÇINILACAK UYGULAMA: Trombosit süspansiyonu yalnızca hayatı tehdit eden kanama varlığında düşünülmelidir. Kanaması olmayan TTP hastasına trombosit vermek mikrotrombüs oluşumunu artırabilir. Diş eti kanaması ve peteşi trombosit transfüzyonu gerekçesi değildir.
6. AYIRICI TANI VE İZLEM: Kanlı ishal sonrası gelişen ve böbrek yetmezliğinin ağır olduğu tablo hemolitik üremik sendromu, gebelik ve doğum sonrası dönem HELLP sendromunu, kanser veya ilaç öyküsü ikincil trombotik mikroanjiyopatiyi düşündürür. Hasta yoğun bakımda veya plazma değişimi yapılabilen bir merkezde izlenir; nörolojik muayene, trombosit sayısı, LDH ve troponin yakından takip edilir. Nöroloji ile birlikte değerlendirilmeli, uygun zamanda beyin MR planlanmalıdır.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.