64 yaşında erkek hasta, iki gündür siyah, yapışkan ve kötü kokulu dışkılama ile bu sabah bir kez kahve telvesi görünümünde kusma şikayetiyle başvurdu. Üç haftadır diz ağrısı için reçetesiz bir nonsteroid antiinflamatuvar ilacı günde iki-üç kez alıyor; ayrıca birinci basamakta korunma amacıyla başlanmış düşük doz aspirin kullanıyor. Bayılma olmamış, ayağa kalkınca hafif baş dönmesi tarifliyor. Bilinen karaciğer hastalığı, kalp yetmezliği veya koroner arter hastalığı yok. Alkolü nadiren içiyor.
FİZİK MUAYENE
Bilinci açık, soluk görünümde. Konjonktivalar soluk. Karında epigastriumda hafif hassasiyet var, defans ve rebound yok. Karaciğer ve dalak ele gelmiyor, asit yok, palmar eritem veya spider anjiyom gibi kronik karaciğer hastalığı bulgusu yok. Rektal tuşede eldivende melena izlendi.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Hemoglobin: 9.4 g/dL (altı ay önceki kontrolde 14.1 g/dL). Trombosit: 286.000/µL. INR: 1.0. Üre: 84 mg/dL (yaklaşık 14 mmol/L), kreatinin: 1.0 mg/dL; üre/kreatinin oranı belirgin yüksek. Laktat: 2.1 mmol/L. Kan grubu ve çapraz karşılaştırma için örnek gönderildi. EKG: Sinüs taşikardisi, iskemik değişiklik yok.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Bu hastanın Glasgow-Blatchford skorunu hesaplayın; hangi skor değeri güvenli ayaktan izlemi mümkün kılar? Hemoglobini 9.4 g/dL olan bu hastaya eritrosit süspansiyonu verir misiniz? Endoskopi öncesinde hangi ilaçları başlarsınız, traneksamik asit ve nazogastrik sonda yerinde midir? Endoskopiyi ne zaman istersiniz?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: Nonsteroid antiinflamatuvar ilaç ve aspirin kullanımıyla ilişkili olası peptik ülser kanaması. Melena, kahve telvesi kusma, hemoglobin düşüşü ve yüksek üre/kreatinin oranı (kanın bağırsakta sindirilmesi) üst gastrointestinal sistem kaynağını destekler. Kronik karaciğer hastalığı bulgusu olmaması varis kanamasını daha az olası kılar, ancak siroz bilinmeyen hastada da varis kanaması akılda tutulmalıdır.
2. RİSK SKORLAMASI: Glasgow-Blatchford skoru endoskopi öncesi müdahale gereksinimini öngörmek için kullanılır. Bu hastada: üre 10-25 mmol/L aralığında (4 puan), erkekte hemoglobin 10 g/dL altında (6 puan), sistolik basınç 100-109 mmHg (1 puan), nabız 100/dk ve üzeri (1 puan), melena (1 puan). Senkop, karaciğer hastalığı ve kalp yetmezliği yok. Toplam 13 puan: yüksek risk, yatış ve erken endoskopi gerekir. Skoru 0-1 olan hastalar ise çok düşük risklidir ve uygun koşullarda ayaktan endoskopi planıyla taburcu edilebilir. Endoskopi öncesi tek başına Rockall veya AIMS65 skoru taburculuk kararı için kullanılmaz.
3. RESÜSİTASYON: İki geniş damar yolu açılır, kristaloid sıvı dikkatli ve hedefe yönelik verilir. Transfüzyonda kısıtlayıcı strateji uygulanır: kardiyovasküler hastalığı olmayan hastada hemoglobin 7 g/dL ve altına inerse transfüzyon yapılır, hedef 7-9 g/dL'dir. Akut veya kronik kardiyovasküler hastalığı olanlarda eşik 8 g/dL'dir. Liberal transfüzyon yeniden kanama ve mortaliteyi artırabilir. Bu hastada şu an transfüzyon gerekmez; ancak hemodinamisi bozulursa veya masif kanama gelişirse hemoglobin değeri beklenmeden kan verilir. Hemoglobin seri olarak izlenir.
4. ENDOSKOPİ ÖNCESİ İLAÇLAR: Yüksek doz IV proton pompa inhibitörü başlanması düşünülür (ör. 80 mg IV bolus, ardından 8 mg/saat infüzyon); bu endoskopiyi geciktirmemelidir. Kontrendikasyon yoksa endoskopiden 30-120 dakika önce 250 mg IV eritromisin, mide içeriğini boşaltarak görüşü iyileştirir; QT uzaması ve etkileşimler kontrol edilir. Traneksamik asit gastrointestinal kanamada önerilmez; büyük randomize çalışmada mortaliteyi azaltmamış, venöz tromboemboli olaylarını artırmıştır. Rutin nazogastrik sonda tanı veya tedavi için önerilmez. Nonsteroid antiinflamatuvar ilaç kesilir. Korunma amacıyla kullanılan aspirin durdurulur; sekonder korunma için aspirin kullanan hastada ise ilaç mümkünse kesilmez veya en kısa sürede yeniden başlanır.
5. ENDOSKOPİ ZAMANLAMASI: Hemodinamik resüsitasyondan sonra ilk 24 saat içinde endoskopi önerilir. 12 saatten daha erken yapılan acil endoskopi, yüksek riskli hastalarda bile sonucu iyileştirmemiştir. Resüsitasyona rağmen hemodinamisi düzelmeyen hastada ise gastroenteroloji ve gerekirse girişimsel radyoloji ile hemen iletişime geçilir. Siroz veya varis kanaması düşünülürse yaklaşım değişir: vazoaktif ilaç (terlipresin veya somatostatin analoğu) ve profilaktik antibiyotik eklenir.
6. TAKİP: Endoskopide ülser saptanırsa Helicobacter pylori araştırılır ve pozitifse eradikasyon yapılır.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.