41 yaşında erkek hasta, bilinen epilepsi tanısıyla levetirasetam kullanıyor. Yakınları üç gündür ishal ve kusma nedeniyle ilaçlarını düzenli alamadığını bildiriyor. Evde başlayan jeneralize tonik-klonik nöbet ambulansta sürüyordu; ekip 10 mg IM midazolam uygulamış. Acil servise girişte kollarda ve bacaklarda ritmik kasılmalar devam ediyor, nöbet başlangıcından bu yana yaklaşık 15 dakika geçmiş. Alkol veya madde kullanımı öyküsü yok. Kafa travması tarif edilmiyor.
FİZİK MUAYENE
Jeneralize ritmik kasılmalar, ağızda köpük ve dil kenarında ısırık izi. Pupiller eşit, ışığa yanıtlı. Belirgin dış travma bulgusu yok. Ense sertliği değerlendirilemedi. İdrar kaçırmış.
LABORATUVAR, KAN GAZI & TETKİKLER
Kapiller kan şekeri: 112 mg/dL. Venöz kan gazı: pH 7.18, pCO2 52 mmHg, laktat 7.4 mmol/L. Sodyum: 137 mEq/L, potasyum: 3.6 mEq/L, kalsiyum ve magnezyum normal. Kreatinin hafif yüksek. Antiepileptik ilaç düzeyi ve CK için örnek gönderildi.
KLİNİK KARAR NOKTASI
Siz olsanız bu aşamada nasıl yönetirdiniz?
SORU: Hastanede ikinci benzodiazepin dozunu verdikten sonra nöbet sürerse hangi ikinci basamak ilacı, hangi dozda seçersiniz? Laktik asidoz ve yüksek pCO2 sizi hemen entübasyona yönlendirmeli midir? Kasılmalar durduktan 30 dakika sonra hastanın GKS'si 7'de kalıyorsa ve gözlerde hafif ritmik sapma görülüyorsa ne düşünürsünüz, ne yaparsınız?
KANITA DAYALI ÇÖZÜM
Vakanın kesin tanısı ve adım adım yönetimi
VAKA ÇÖZÜMÜ & ACİL YÖNETİM:
1. TANI: İlaç uyumsuzluğu (kusma ve ishal nedeniyle emilim kaybı) ile tetiklenen konvülsif status epileptikus. Beş dakikayı aşan nöbet status epileptikus olarak tedavi edilir. Tedavi zaman temelli basamaklarla ilerler; bir basamak yetersiz kalırsa bir sonrakine gecikmeden geçilir.
2. İLK BASAMAK (BENZODİAZEPİN): Hastane öncesinde verilen IM midazolam bir doz sayılır. Hastanede damar yolu açılınca bir kez daha benzodiazepin verilir; örneğin IV diazepam 0.15-0.2 mg/kg (doz başına en çok 10 mg) veya IV lorazepam 0.1 mg/kg (doz başına en çok 4 mg). Benzodiazepinlerin yetersiz dozda verilmesi sık bir hatadır; ancak iki uygun dozdan sonra üçüncü, dördüncü dozlarla devam etmek solunum depresyonunu artırırken nöbeti durdurma şansını anlamlı artırmaz. Kan şekeri ilk dakikalarda ölçülür; hipoglisemi varsa düzeltilir, alkol kullanım bozukluğu veya malnütrisyon şüphesinde dekstroz öncesi tiamin verilir.
3. İKİNCİ BASAMAK (BENZODİAZEPİNE DİRENÇLİ STATUS): Seçenekler etkinlik açısından benzerdir; seçimi hastanın özellikleri belirler. Levetirasetam 60 mg/kg IV (en çok 4500 mg), yaklaşık 10-15 dakikada; az etkileşimli ve hemodinamik açıdan güvenlidir, bu hastada önceden kullandığı ilaç olması da avantajdır. Valproat 40 mg/kg IV (en çok 3000 mg); doğurganlık çağındaki kadınlarda, karaciğer hastalığında, mitokondriyal hastalıkta ve trombositopenide kaçınılır. Fosfenitoin 20 mg FE/kg IV (en çok 1500 mg FE) veya fenitoin 20 mg/kg; infüzyon hızı sınırlarına uyulur, hipotansiyon ve aritmi açısından kardiyak monitörizasyon gerekir. Bu ilaçlardan biri verilirken nöbet sürerse ikinci bir ilaç eklenebilir, ancak üçüncü basamak hazırlığı da paralel yürütülür.
4. HAVA YOLU VE ASİDOZ: Nöbet sırasındaki laktik asidoz ve hiperkapni kas aktivitesinin doğal sonucudur ve nöbet durunca genellikle hızla düzelir; tek başına entübasyon endikasyonu değildir. Entübasyon; hava yolunun korunamadığı, oksijenlenmenin sağlanamadığı veya üçüncü basamak anestezik infüzyona geçilen durumlarda yapılır. Entübasyon sonrası nöromüsküler blokerin klinik nöbet bulgularını maskeleyeceği unutulmamalıdır; kısa etkili ajan tercih edilir ve EEG istenir.
5. KONVÜLSİF OLMAYAN STATUS EPİLEPTİKUS: Görünür kasılmaların durması nöbetin bittiği anlamına gelmez. Nöbet sonrasında bilincin giderek düzelmesi beklenir; bilinç düzelme eğilimi göstermiyorsa, özellikle gözlerde ritmik sapma, nistagmus benzeri hareketler veya yüzde ya da parmaklarda ince seğirmeler varsa konvülsif olmayan status epileptikus düşünülür. Tanı EEG ile konur; nöroloji ile acil iletişime geçilir. Bu tablo, tedavisi sürdürülmesi gereken status epileptikusun devamıdır.
6. ÜÇÜNCÜ BASAMAK (DİRENÇLİ STATUS): İkinci basamak ilaca yanıt alınamazsa hasta entübe edilip anestezik dozda midazolam, propofol veya ketamin infüzyonu başlanır ve sürekli EEG monitörizasyonu ile yoğun bakımda izlenir.
7. NEDEN ARAŞTIRMASI: Bilinen epileptik hastada bile yeni bir neden dışlanmalıdır: ateş varlığında merkezi sinir sistemi enfeksiyonu, kafa travması, elektrolit bozukluğu, ilaç ve madde etkisi. Klinik duruma göre beyin görüntülemesi ve lomber ponksiyon planlanır.
DOZLARI UYGULAMADAN ÖNCE GÜNCEL KILAVUZ VE KURUM PROTOKOLÜ İLE DOĞRULAYIN.
Anlık Klinik Arama
Klinik kılavuz (guideline), skor, ilaç dozu, EKG trasesi veya protokol aramak için yazmaya başlayın.