ACİLTıp FOAMed
Sanal Hasta
Tüm Guidelines / 9. Enfeksiyon ve Acil Cerrahi
KATEGORİ 9 Enfeksiyon ve Acil Cerrahi ESGE 2021 • Baveno VII • WSES SON KONTROL: 2026-11

Akut Karın ve Üst/Alt Gastrointestinal Kanama Yönetim Kılavuzu

Akut Mezenter İskemi, Perforasyon/Apandisit/Kolesistit, Glasgow-Blatchford, Transfüzyon Eşiği ve Endoskopi

Akut karın ağrısıyla başvuran hastada yaşamı tehdit eden vasküler/cerrahi nedenlerin (akut mezenter iskemi, abdominal aort anevrizması rüptürü, içi boş organ perforasyonu) tanınması, erken analjezi ilkesi; üst ve alt GİS kanamada Glasgow-Blatchford skoru, kısıtlı transfüzyon stratejisi, PPI/vazoaktif ilaçlar ve endoskopi zamanlaması.

İLK DEĞERLENDİRME & KRİTİK ÖNCELİKLER

Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları

  1. Yaş > 50 + karın/böğür/sırt ağrısı + hipotansiyon veya senkopta ilk 3 dakikada yatak başı USG (POCUS) ile Abdominal Aort Anevrizması (AAA > 3 cm; rüptür riski > 5,5 cm) dışlayın!
  2. Akut Karında Erken Analjezi: Cerrahi muayeneyi bozacağı endişesiyle hastayı ağrı içinde bekletmeyin; titre edilen IV Parasetamol veya Fentanil/Morfin tanı doğruluğunu azaltmaz, hasta uyumunu artırır.
  3. GİS Kanamada: İki adet 14–16G geniş periferik damar yolu açın, kan grubu/cross-match, hemogram, koagülasyon, BUN/kreatinin ve kan gazı alın; şok indeksini hesaplayın.

Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması

1. Akut Karında Yüksek Mortaliteli Tablolar (WSES Kılavuzları)

  • Akut Mezenter İskemi: Atriyal fibrilasyon, kalp yetmezliği veya yaygın aterosklerozu olan hastada 'fizik muayene bulgusuyla uyumsuz çok şiddetli karın ağrısı' + laktat yüksekliği / metabolik asidoz. Düz grafi veya USG dışlamaz; zaman kaybetmeden trifazik BT Anjiyografi çekilir.
  • İçi Boş Organ Perforasyonu: Ani başlayan bıçak saplanır tarzda yaygın karın ağrısı + tahta karın (defans/rebound); ayakta direkt batın/akciğer grafisinde diyafram altı serbest hava (duyarlılığı %70'tir; şüphede BT altın standarttır).
  • Akut Kolesistit / Kolanjit ve Akut Apandisit: Sağ üst kadran ağrısı + Murphy pozitifliğinde POCUS/USG; Charcot triadı (Ateş + Sarılık + Sağ üst kadran ağrısı) ve Reynolds pentadında (+ Hipotansiyon + Bilinç bulanıklığı) Akut Süpüratif Kolanjit düşünülüp erken antibiyotik ve acil ERCP/biliyer drenaj planlanır.

2. Üst GİS Kanamada Risk Sınıflaması ve Kısıtlı Transfüzyon (ESGE 2021)

  • Glasgow-Blatchford Skoru (GBS): GBS ≤ 1 olan çok düşük riskli hastalar hastaneye yatırılmadan poliklinik endoskopisiyle güvenle taburcu edilebilir.
  • Kısıtlı (Restriktif) Eritrosit Transfüzyonu: Hemodinamik olarak stabil hastalarda transfüzyon eşiği Hb ≤ 7 g/dL (hedef Hb 7–9 g/dL); akut/kronik koroner arter hastalığı olanlarda eşik Hb ≤ 8 g/dL (hedef 8–10 g/dL). Aşırı transfüzyon portal basıncı ve yeniden kanama ile mortaliteyi artırır!
  • Antikoagülan / Antiplatelet Yönetimi: Kardiyovasküler sekonder korunma amacıyla kullanılan düşük doz ASA kesilmez (veya hemostaz sonrası 3–5 günde yeniden başlanır); yaşamı tehdit eden kanamada Varfarin/DOAK hızla 4F-PCC / spesifik antidotla geri döndürülür.

3. Varis Dışı vs. Varis Kanaması Medikal ve Endoskopik Yönetimi

  • Varis Dışı Üst GİS Kanama (Peptik Ülser): Yüksek doz Proton Pompa İnhibitörü (Pantoprazol 80 mg IV bolus, ardından 8 mg/saat infüzyon veya aralıklı yüksek doz IV) + endoskopide görüntüyü iyileştirmek için seçilmiş ağır kanamada işlem öncesi 250 mg IV Eritromisin (prokinetik) + İlk 24 saat içinde Üst GİS Endoskopi.
  • Özofagus / Fundus Varis Kanaması (Siroz — Baveno VII): 1) Vazoaktif İlaç (endoskopi beklenmeden hemen başlanır: Terlipressin 2 mg IV bolus → 4–6 saatte bir 1–2 mg VEYA Oktreotid 50 mcg IV bolus → 50 mcg/saat infüzyon VEYA Somatostatin 250 mcg bolus → 250 mcg/saat), 2) Zorunlu Profilaktik Antibiyotik (Seftriakson 1×1 g IV, 5–7 gün — bakteriyel translokasyon ve mortaliteyi azaltır!), 3) Hemodinamik stabilizasyon sonrası İLK 12 SAAT içinde endoskopik bant ligasyonu.

Tedavi ve Yönetim İlkeleri

KLİNİK UYGULAMA

Alt Gastrointestinal Kanama (Hematokezya) Uyarısı

Hemodinamik instabilite veya şok indeksinin >1 olduğu masif hematokezya hastalarının %10–15'inde kaynak aslında çok hızlı bir ÜST GİS KANAMASIDIR (duodenal ülser veya aortoenterik fistül); resüsitasyon sonrası önce üst GİS endoskopi veya BT Anjiyografi yapılır.

KIRMIZI BAYRAKLAR & KLİNİK TUZAKLAR
  • Dikkat: Doğurganlık çağındaki her kadın akut karın hastasında (alt kadran ağrısı, senkop veya vajinal lekelenme) β-hCG ve yatak başı pelvik POCUS ile RÜPTÜRE EKTOPİK GEBELİK ilk 10 dakikada dışlanmalıdır!
  • Dikkat: Akut mezenter iskemide peritoneal irritasyon bulguları (defans/rebound) geliştiğinde bağırsak nekrozu ve perforasyon artık yerleşmiştir; tanı peritoneal bulgular başlamadan konulmalıdır.
YEREL PROTOKOL & HASTANE İŞLEYİŞİ AYRIMI

Gastroenteroloji acil endoskopi icap ekibi aktivasyonu, genel cerrahi akut karın konsültasyonu ve girişimsel radyoloji mezenter/GİS anjiyografi süreci kurum işleyişine göre yürütülür.

Kılavuz Kaynakçası ve Referanslar
DOĞRULANMIŞ KAYNAKLAR
  1. ESGE 2021: Nonvariceal upper gastrointestinal hemorrhage: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline Update 2021 (Gralnek IM et al., Endoscopy 2021).
  2. Baveno VII & WSES: Baveno VII — Renewing consensus in portal hypertension (de Franchis R et al., J Hepatol 2022) & World Society of Emergency Surgery (WSES) Guidelines on Acute Mesenteric Ischemia, Acute Appendicitis, and Acute Calculus Cholecystitis.