ACİLTıp FOAMed
Sanal Hasta
Tüm Guidelines / 4. Travma ve Kanama
KATEGORİ 4 Travma ve Kanama WMS 2019/2024 • ERC 2021 Özel Durumlar SON KONTROL: 2026-11

Çevresel Aciller: Hipotermi, Sıcak Çarpması ve Boğulma Kılavuzu

İsviçre Hipotermi Evrelemesi, Hipotermik Arrest, Soğuk Su Daldırma ve Boğulmada Solunum Öncelikli Resüsitasyon

Kaza sonucu hipotermide evreleme, pasif/aktif ısıtma ve hipotermik arrest kuralları; sıcak çarpmasında çekirdek ısı ölçümü ve hızlı soğutma; boğulmada hipoksiye bağlı arrest ve solunum öncelikli resüsitasyon.

İLK DEĞERLENDİRME & KRİTİK ÖNCELİKLER

Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları

  1. Hipotermi şüphesinde çekirdek ısıyı (rektal/özofageal/timpanik düşük değerli termometre) ölçün; ıslak giysileri çıkarın, yatay ve yavaş hareketle taşıyın (ani hareket VF tetikleyebilir) ve ısı kaybını engelleyin.
  2. Sıcak çarpmasında çekirdek ısı (tercihen rektal) >40°C + santral sinir sistemi disfonksiyonu (konfüzyon, deliryum, nöbet, koma) kabul edilir; hemen soğutmaya başlayın ('önce soğut, sonra taşı').
  3. Boğulmada ilk adım 5 kurtarıcı solukla başlayan ventilasyondur; nabızsızlıkta hipoksi ana neden olduğu için yüksek kaliteli KPR ve oksijenasyon önceliklidir.

Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması

1. Kaza Sonucu Hipotermi (İsviçre Evreleri)

  • HT I (32–35°C): Bilinç açık, titreme var → pasif ısıtma (örtü, kuru giysi, sıcak sıvılar), hareket ettirme.
  • HT II (28–32°C): Bilinç bozulur, titreme kaybolur → aktif dış ısıtma (ısıtma battaniyesi, sıcak hava), ısıtılmış IV sıvı, kardiyak monitör ve dikkatli taşıma.
  • HT III (24–28°C): Bilinç yok, yaşam belirtileri var → hastaneye ECLS/ECMO merkezine hızlı sevk, havayolu güvenliği.
  • HT IV (<24°C): Görünür yaşam belirtisi yok → hipotermik arrest; 'Kimse sıcak ve ölü olmadan ölü değildir' ilkesiyle resüsitasyon sürdürülür. ECLS ile ısıtma tercih edilir; serum K⁺ >12 mmol/L (ERC 2021) prognozun kötü olduğunu gösterir.

2. Hipotermik Arrest Kuralları (ERC 2021) ve Sıcak Çarpması

  • Hipotermik arrestte çekirdek ısı <30°C ise en fazla 3 şok verilir, adrenalin ve diğer arrest ilaçları ısı ≥30°C olana dek uygulanmaz; 30–35°C arasında ilaç aralıkları iki katına çıkarılır. KPR sürdürülür; sürekli mekanik kompresyon taşıma sırasında tercih edilir.
  • Sıcak Çarpması (Klasik/Egzersele Bağlı): En etkili tedavi soğuk su daldırmasıdır (1–26°C, hedef 30 dakika içinde çekirdek ısı <39°C). Su daldırma mümkün değilse buzlu çarşaf/ıslak örtü + fan ve ice-pack (boyun, koltuk altı, kasık).
  • Antipiretikler (parasetamol/NSAİİ) hipertermide etkisizdir; dantrolen önerilmez. Rabdomiyoliz, ARDS, DİK, karaciğer ve böbrek yetmezliği için seri laboratuvar izlemi gerekir.
  • Boğulma: Su dışına alınır alınmaz solunum desteği; Heimlich/abdominal itme rutin önerilmez. Asemptomatik hastada bile gecikmiş akciğer ödemi için gözlem; arrestte 5 başlangıç ventilasyonu sonrası standart ALS.

Tedavi ve Yönetim İlkeleri

KLİNİK UYGULAMA

Isıtma Hızı ve Eşlik Eden Sorunlar

Aktif iç ısıtma için 38–42°C ısıtılmış IV kristaloid; ağır HT II–III'te sıcak sıvı ile plevral/peritoneal lavaj veya ECLS. Isıtma sırasında 'after-drop' (ısıtma sırasında çekirdek ısıda geçici düşme) ve hipovolemi/hipotansiyon gelişebilir; hasta sıvıyla desteklenir. Hipoglisemi, rabdomiyoliz ve elektrolit bozuklukları izlenir.

KLİNİK UYGULAMA

Soğuk Su Boğulması ve Isı Hastalığı Sonrası Gözlem

Boğulma sonrası semptomatik (öksürük, dispne, SpO₂ düşüklüğü) hastalar en az 6–8 saat gözlenir; infiltrat/hipoksemi gelişirse NİV/invaziv ventilasyon ve ARDS stratejisi uygulanır. Sıcak çarpması sonrası çekirdek ısı normale dönene ve organ fonksiyonları stabil olana kadar monitörize yatış önerilir.

KIRMIZI BAYRAKLAR & KLİNİK TUZAKLAR
  • Dikkat: Hipotermide ısı <30°C iken düşük kalp hızı/atipik EKG ve çok düşük nabızla hasta ölü sanılabilir; ölüm kararı yalnızca ısıtma sonrası verilir. Ayrıca ağır hipotermide adrenalin ve amiodaron etkisiz/zararlı olabilir.
  • Dikkat: Sıcak çarpmasında hasta değerlendirilmeden önce 'dehidratasyon' diyerek yalnız oral sıvı verilmesi, hızlı soğutmayı geciktirir; soğutmadaki her dakika organ hasarını artırır.
  • Dikkat: Boğulma sonrası asemptomatik görünen kişide bile geç akciğer ödemi ve ARDS gelişebilir; taburculuk öncesi gözlem şarttır.
YEREL PROTOKOL & HASTANE İŞLEYİŞİ AYRIMI

ECLS/ECMO merkezine sevk, soğuk su daldırma imkanı ve hipotermi/yaralanma sevk ağı (112 koordinasyonu) bölgesel kurum protokollerine göre yürütülür.

Kılavuz Kaynakçası ve Referanslar
DOĞRULANMIŞ KAYNAKLAR
  1. WMS 2019 Hipotermi: Wilderness Medical Society Clinical Practice Guidelines for the Out-of-Hospital Evaluation and Treatment of Accidental Hypothermia: 2019 Update (Dow J et al., Wilderness Environ Med 2019).
  2. ERC 2021 Özel Durumlar: European Resuscitation Council Guidelines 2021: Cardiac arrest in special circumstances (Lott C et al., Resuscitation 2021) & WMS Clinical Practice Guidelines for the Prevention and Treatment of Heat Illness (Lipman GS et al., Wilderness Environ Med).