Gebelikte Aciller (Eklampsi/Kanama) ve Yaşlıda Düşme / Antikoagülan Kılavuzu
Ağır Preeklampsi ve Eklampsi (MgSO₄), Postpartum Kanama ve Geriatrik Travma / Antikoagülan Reversal
Gebeliğin 20. haftasından sonra ve postpartum dönemde gelişen ağır preeklampsi/eklampside Magnezyum Sülfat ve acil antihipertansif tedavi, obstetrik kanama yönetimi; yaşlı hastada yer seviyesinden düşme, gizli şok, deliryum ve oral antikoagülanların (Varfarin/DOAK) tersine çevrilmesi.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- ≥20 hafta gebe (veya doğum sonrası ilk 6 haftadaki lohusa) nöbetle başvurursa aksi kanıtlanana dek EKLAMPSİ kabul edilir; benzodiazepin yerine derhal Magnezyum Sülfat yüklemesi başlatılır.
- Gebede SKB ≥ 160 mmHg veya DKB ≥ 110 mmHg (15 dk arayla doğrulanan) anne için akut hemorajik inme acilidir; 30–60 dakika içinde antihipertansif tedavi verilmelidir.
- Antikoagülan veya antiplatelet kullanan ≥65 yaş düşme hastasında GKS 15 ve nörolojik muayene tamamen normal olsa dahi gecikmiş/akut subdural hematom açısından Beyin BT çekilir.
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. Ağır Preeklampsi ve Eklampsi Yönetimi (ACOG Kılavuzu)
- Magnezyum Sülfat (MgSO₄) Dozu: Yükleme 4–6 g IV (100 mL SF içinde 15–20 dakikada infüzyon), ardından İdame 1–2 g/saat sürekli IV infüzyon. İnfüzyon altındayken nöbet tekrarlarsa ek 2 g IV (5 dakikada) verilir.
- MgSO₄ Toksisite İzlemi ve Antidotu: Patella refleksi kaybı (~8–10 mEq/L, ilk bulgu!), solunum depresyonu (<12/dk, ~10–13 mEq/L), kardiyak iletim bozukluğu (>15 mEq/L) ve kardiyak arrest (>25 mEq/L). Toksisite gelişirse MgSO₄ durdurulur ve antidot olarak %10 Kalsiyum Glukonat 10 mL (1 g) IV 3–5 dakikada verilir.
- Acil Antihipertansif Seçenekleri (Hedef KB 140–150 / 90–100 mmHg): 1) Labetalol 20 mg IV (2 dk), 10 dk arayla 40 mg → 80 mg; 2) Hidralazin 5–10 mg IV; 3) Damar yolu yoksa Hızlı Salımlı Nifedipin 10–20 mg PO.
2. Postpartum Kanama (PPK — 4T ve WOMAN Çalışması)
- 4T Nedenleri: Tonus (%70–80 uterin atoni), Travma (laserasyon, uterin rüptür/inversiyon), Tissue (plasenta retansiyonu), Trombin (koagülopati/DİK).
- İlk Basamak: Uterin fundus masajı + İki geniş damar yolu + Oksitosin (10–40 Ü / 1000 mL SF içinde infüzyon; hipertansiyon yoksa metilergonovin, astım yoksa karboprost, ayrıca mizoprostol) + İLK 3 SAAT içinde Traneksamik Asit (TXA 1 g IV, 10 dk; kanama sürerse 30 dk sonra 1 g tekrar).
3. Yaşlı Hastada Düşme ve Antikoagülan Kullanımı (ACC 2020)
- Düşme Etiyolojisi ('Travmanın Nedeni Tıbbi Olabilir'): Yaşlı hastada düşmenin kendisi kadar düşmeye yol açan senkop, bradi/taşiaritmi, sessiz MI, inme, ortostatik hipotansiyon, GİS kanama, sepsis veya çoklu ilaç (polifarmasi) kullanımı araştırılmalıdır (EKG her yaşlı düşme hastasında şarttır).
- Yaşamı Tehdit Eden Kanamada Antikoagülan Reversal: Varfarin → 4-Faktör PCC (INR 2–4: 25 Ü/kg; INR 4–6: 35 Ü/kg; INR >6: 50 Ü/kg IV) + Vitamin K 10 mg IV. Dabigatran → İdarusizumab 5 g IV. Apiksaban/Rivaroksaban → Andeksanet alfa veya 4-Faktör PCC 50 Ü/kg IV.
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
Geriatrik Hastada Gizli Şok ve Ağrı Yönetimi
Yaşlılarda fizyolojik rezerv azalmıştır ve beta-bloker/kalsiyum kanal blokeri kullanımı taşikardiyi maskeler. 'Normal' görünen SKB 110 mmHg, bazal tansiyonu 160 mmHg olan yaşlı hasta için derin hipotansiyondur; laktat ve baz açığı ile değerlendirin.
- Dikkat: Gebelikte ACE inhibitörleri, ARB'ler ve Sodyum Nitroprussid fetal toksisite/anomali nedeniyle kontrendikedir.
- Dikkat: Yaşlı hastada yeni başlayan ajitasyon veya bilinç bulanıklığını 'demans/yaşlılık' diyerek geçiştirmeyin; hipoksi, hipoglisemi, sepsis, üriner retansiyon, ilaç yan etkisi ve subdural hematom kaynaklı Akut Deliryumu dışlayın.
Kadın-doğum acil doğumhane devir protokolü ve geriatrik travmada ortopedi/nöroşirürji ortak konsültasyon süreci hastane işleyişine göre yürütülür.
- ACOG Practice Bulletin No. 222 & WOMAN: Gestational Hypertension and Preeclampsia: ACOG Practice Bulletin No. 222 (Obstet Gynecol 2020) & WOMAN Trial (Lancet 2017).
- ACC 2020 OAC Reversal & Geriatric ED: 2020 ACC Expert Consensus Decision Pathway on Management of Bleeding in Patients on Oral Anticoagulants (Tomaselli GF et al., JACC 2020) & Geriatric Emergency Department Guidelines (ACEP/AGS).