ACİLTıp FOAMed
Sanal Hasta
Tüm Guidelines / 2. İnme ve Nörolojik Aciller
KATEGORİ 2 İnme ve Nörolojik Aciller AHA/ASA 2019–2023 • ESO 2021–2023 SON KONTROL: 2026-11

Akut İskemik İnme: IV Tromboliz ve Mekanik Trombektomiye Yönlendirme Kılavuzu

0–4,5 Saat IV Alteplaz/Tenekteplaz, 0–24 Saat Büyük Damar Oklüzyonu (EVT), NIHSS ve Kan Basıncı Hedefleri

Akut fokal nörolojik defisitle gelen hastada kapı-BT (<20 dk) ve kapı-iğne (<45–60 dk) hedefleri, Alteplaz ve Tenekteplaz doz/hazırlama ilkeleri, büyük damar oklüzyonunda (LVO) mekanik trombektomiye yönlendirme ve tromboliz komplikasyonlarının (semptomatik İKK ve orolingual anjiyoödem) yönetimi.

İLK DEĞERLENDİRME & KRİTİK ÖNCELİKLER

Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları

  1. Son normal görülme saatini (Last Known Well) veya semptom başlangıç saatini dakikası dakikasına doğrulayın.
  2. Parmak ucu kapiller kan şekerini derhal ölçün (hipoglisemi < 50 mg/dL en sık inme taklitçisidir ve anında IV dekstrozla düzeltilir).
  3. Yatak başı NIHSS skorunu hesaplayın ve ≤20 dakika içinde Kontrastsız Beyin BT (+ büyük damar oklüzyonu şüphesinde BT Anjiyografi) çekin.
  4. Kontrastsız BT'de kanama dışlanana ve tromboliz kararı netleşene kadar ASA veya heparin dahil hiçbir antitrombotik vermeyin.

Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması

1. İntravenöz Tromboliz (IVT: 0 – 4,5 Saat Penceresi)

  • Alteplaz (rt-PA): 0,9 mg/kg (tavan doz 90 mg); toplam dozun %10'u 1 dakikada IV bolus, kalan %90'ı 60 dakikada IV infüzyon.
  • Tenekteplaz (TNK-tPA — ESO 2023): Uygun akut iskemik inmede (özellikle mekanik trombektomiye sevk edilecek büyük damar oklüzyonunda) 0,25 mg/kg (tavan doz 25 mg) tek IV bolus olarak Alteplaza güçlü bir alternatiftir.
  • Uyanma İnmesi / Başlangıcı Bilinmeyen İnme: DWI-FLAIR uyumsuzluğu (WAKE-UP) veya BT/MR perfüzyonda kurtarılabilir penumbra (EXTEND) varsa uzman inme merkezinde 4,5–9 saate kadar seçilmiş olgularda IVT değerlendirilebilir.

2. Mekanik Trombektomiye (EVT: 0 – 24 Saat) Yönlendirme Kriterleri

  • İlk 6 Saat: Ön dolaşım büyük damar oklüzyonu (İnternal karotis arter veya MCA M1/baskın M2), NIHSS ≥ 6, ASPECTS ≥ 6 (veya güncel geniş enfarkt çalışmalarıyla ASPECTS 3–5 seçilmiş olgular) ve inme öncesi mRS 0–1.
  • 6 – 24 Saat (DAWN ve DEFUSE-3): Büyük damar oklüzyonu saptanan ve ileri görüntülemede (BT Perfüzyon veya MR) klinik-enfarkt uyumsuzluğu / kurtarılabilir beyin dokusu bulunan hastalar 24. saate kadar trombektomi merkezine yönlendirilir.
  • 'Drip-and-Ship' Kuralı: Mekanik trombektomi adayı olan hasta ilk başvurduğu merkezde IV trombolize uygunsa trombolitik DERHAL başlanır; yanıt beklenmeden hasta infüzyon devam ederken trombektomi merkezine sevk edilir.

Tedavi ve Yönetim İlkeleri

KLİNİK UYGULAMA

Kan Basıncı Hedefleri (IVT Adayı vs. IVT Yapılmayan Hasta)

• IV Tromboliz Adayı: Bolus öncesi KB < 185/110 mmHg düzeyine indirilmeli (Labetalol 10–20 mg IV veya Nikardipin 5 mg/saat IV infüzyon); tromboliz sonrası ilk 24 saat < 180/105 mmHg tutulmalıdır. • Tromboliz / Trombektomi Yapılmayan İskemik İnme: Serebral perfüzyonu korumak için ilk 24–48 saat KB > 220/120 mmHg olmadıkça antihipertansif verilmez (permisif hipertansiyon).

KLİNİK UYGULAMA

Semptomatik İKK ve Orolingual Anjiyoödem Yönetimi

İnfüzyon sırasında ani baş ağrısı, kusma veya NIHSS ≥4 artışta infüzyonu DURDUR, acil Beyin BT çek, kriyopresipitat (10 ünite) ve traneksamik asit (1 g IV) hazırla. Orolingual anjiyoödemde infüzyonu durdur, erken havayolu güvenliği sağla, IV metilprednizolon + antihistaminik ± ikatibant/adrenalin uygula.

KIRMIZI BAYRAKLAR & KLİNİK TUZAKLAR
  • Dikkat: BT Anjiyografi veya MR çekmek için kontrastsız BT sonrası IV Alteplaz/Tenekteplaz bolusunu geciktirmeyin ('Time is Brain').
  • Dikkat: IV tromboliz sonrası ilk 24 saat kontrol Beyin BT ile kanama dışlanana dek ASA, klopidogrel veya antikoagülan kesinlikle verilmez.
YEREL PROTOKOL & HASTANE İŞLEYİŞİ AYRIMI

112 İnme Kodu ve bölgesel Kapsamlı İnme Merkezi (trombektomi merkezi) sevki il inme koordinasyon protokolüne göre yürütülür.

Kılavuz Kaynakçası ve Referanslar
DOĞRULANMIŞ KAYNAKLAR
  1. AHA / ASA 2019: Guidelines for the Early Management of Patients With Acute Ischemic Stroke (Powers WJ et al., Stroke 2019).
  2. ESO 2021 & 2023: European Stroke Organisation (ESO) Guidelines on Intravenous Thrombolysis (2021) & Expedited Recommendation on Tenecteplase for Acute Ischaemic Stroke (2023).