Pediatrik Ateş/Sepsis, Çocuk Travması (PECARN) ve Sıvı/İlaç Doz Kılavuzu
Pediatrik Değerlendirme Üçgeni, <90 Gün Ateşli Bebek (AAP 2021), Çocuk Septik Şoku ve PECARN Kuralları
Çocuk hastada ilk 30 saniye Pediatrik Değerlendirme Üçgeni (PAT), 0–60 gün ateşli bebekte AAP 2021 basamaklı yönetim, pediatrik septik şokta sıvı bolusu ve vasoaktif ilaç seçimi, çocuk travmasında PECARN Beyin BT kuralı ve kilo bazlı güvenli doz ilkeleri.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- Pediatrik Değerlendirme Üçgeni (PAT): Görünüm (TICLS: tonus, etkileşim, avutulabilirlik, bakış, ağlama/konuşma) + Solunum İşi (çekilme, burun kanadı solunumu, stridor/wheezing) + Cilt Dolaşımı (solukluk, alacalı/mottled cilt, siyanoz).
- Kritik Fizyolojik Kural: Çocuklarda kardiyak debi kalp hızına bağımlıdır ve vasküler direnç çok güçlüdür; kan hacminin %30–40'ı kaybedilene dek KAN BASINCI DÜŞMEZ! Taşikardi + uzamış kapiller dolum (>2 sn) + soğuk ekstremite + bilinç değişikliği = ŞOK!
- Her kritik çocuk hastada parmak ucu kan şekeri bakılır; pediyatrik hipoglisemide 'Kural 50': %10 Dekstrozdan 5 mL/kg (0,5 g/kg) IV bolus verilir.
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. Ateşli Bebek (<60–90 Gün, Rektal Ateş ≥ 38,0°C — AAP 2021 Kılavuzu)
- 0 – 21 Gün (Yenidoğan): Genel durumu iyi görünse dahi yüksek invaziv bakteriyel enfeksiyon ve HSV riski nedeniyle TAM SEPSİS TARAMASI (Kan kültürü, kateter/suprapubik idrar analizi ve kültürü, Lomber Ponksiyon / BOS kültürü), hastaneye yatış ve ampirik IV antibiyotik (Ampisilin + Gentamisin veya Sefotaksim; vezikül/nöbet/pleositoz/transaminaz yüksekliğinde + IV Asiklovir) zorunludur.
- 22 – 28 Gün: Kan ve idrar kültürü + inflamatuar belirteçler (Prokalsitonin >0,5 ng/mL, ANC >4000/mm³, CRP >20 mg/L). Belirteçlerden herhangi biri pozitifse LP yapılır ve yatırılarak IV antibiyotik başlanır.
- 29 – 60 Gün: İdrar analizi ve inflamatuar belirteçler tamamen normalse LP yapılmadan yakın (24 saat içinde) poliklinik kontrolü ve ebeveyn uyumu şartıyla izlenebilir.
2. Pediatrik Septik Şok Sıvı ve Vazoaktif Yönetimi (SSC Pediatric)
- Sıvı Bolusu: 10–20 mL/kg dengeli kristaloid (Ringer Laktat / SF) 5–10 dakikada push-pull veya basınçlı torbayla verilir. Her bolustan sonra akciğer bazallerinde raller, hepatomegali (karaciğer kenarının kosta altından aşağı inmesi) ve solunum iş yükü kontrol edilerek ilk saatte 40–60 mL/kg'a kadar titre edilir.
- Vazoaktif İlaç: 40–60 mL/kg sıvıya rağmen hipoperfüzyon sürüyorsa (veya sıvı yüklenmesi gelişirse) periferik veya santral yoldan Adrenalin (soğuk şok / düşük debi) veya Noradrenalin (sıcak şok / düşük SVR) infüzyonu (0,05–0,3 mcg/kg/dk) başlanır.
3. Pediatrik Travma (PECARN) ve İlaç Doz İlkeleri
- PECARN Kafa Travması Kuralı (<2 Yaş ve ≥2 Yaş): GKS 14, mental durum değişikliği veya kafatası kırığı bulgusu varsa doğrudan Beyin BT; tüm PECARN kriterleri negatifse radyasyon kaynaklı malignite riskinden kaçınmak için BT ÇEKİLMEZ.
- Pediyatrik Hemorajik Şok: 20 mL/kg izotonik kristaloid bolusu sonrası hemodinamik instabilite sürüyorsa ikinci 20 mL/kg kristaloid yerine 10–20 mL/kg Eritrosit Süspansiyonu (ve masif kanamada 1:1:1 kan ürünü) başlanır.
- Kilo ve Tavan Doz Güvenliği: İlaç dozları gerçek ağırlığa (veya Broselow boy şeridine) göre hesaplanır; ancak büyük/obez çocukta hesaplanan doz hiçbir zaman ERİŞKİN TAVAN DOZUNU aşmamalıdır.
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
Yenidoğan ve Bebeklerde %50 Dekstroz Uyarısı
Yenidoğan ve küçük çocuklarda hiperosmolar %50 Dekstroz damar nekrozu ve intrakraniyal kanama riski nedeniyle doğrudan VERİLMEZ; %10 Dekstroz (5 mL/kg) kullanılır.
- Dikkat: Ateşli çocukta ateş düşürücüye (parasetamol/ibuprofen) yanıt alınması ciddi bakteriyel enfeksiyonu (menenjit, sepsis, pnömoni) DIŞLAMAZ.
- Dikkat: Küçük çocukta açıklanamayan subdural hematom, retinal kanama, farklı iyileşme evrelerinde kırıklar (posterior kot, metafiz köşe kırığı) veya hikaye-lezyon uyumsuzluğunda Çocuk İstismarı (Non-accidental trauma) düşünülmelidir.
Çocuk enfeksiyon hastalıkları ampirik antibiyotik şeması, çocuk yoğun bakım yatış ve çocuk koruma birimi bildirim prosedürü kurum yönergelerine göre uygulanır.
- AAP 2021: Clinical Practice Guideline: Evaluation and Management of Well-Appearing Febrile Infants 8 to 60 Days Old (Pantell RH et al., Pediatrics 2021).
- SSC Pediatric 2020 & PECARN: Surviving Sepsis Campaign International Guidelines for the Management of Septic Shock and Sepsis-Associated Organ Dysfunction in Children (Weiss SL et al., Pediatr Crit Care Med 2020) & PECARN Head Trauma Rule (Kuppermann N et al., Lancet).