Erişkin ve Çocuk İleri Yaşam Desteği (ALS / PALS) ve ROSC Bakım Kılavuzu
Şoklanabilir ve Şoklanamaz Arrest Algoritmaları, 4H/4T, Pediyatrik İYD Farkları ve Arrest Sonrası Hedefler
Erişkin ve pediatrik kardiyak arrestte yüksek kaliteli göğüs kompresyonu, erken defibrilasyon, Adrenalin ve Amiodaron/Lidokain zamanlaması, geri döndürülebilir nedenlerin (4H-4T) yatak başı POCUS ile tanınması ve ROSC sonrası nöroprotektif bakım.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- Kesintisiz Göğüs Kompresyonu: Hız 100–120/dk, derinlik erişkinde 5–6 cm (çocukta göğüs ön-arka çapının 1/3'ü: bebekte 4 cm, çocukta 5 cm), tam geri gevşeme ve <5 saniye kesinti.
- Şoklanabilir Ritim (VF / Nabızsız VT): Tanınır tanınmaz derhal defibrilasyon (erişkin bifazik 150–200 J; çocukta 4 J/kg) ve nabız kontrolü yapmadan hemen 2 dakika KPR.
- Şoklanamaz Ritim (Asistoli / NEA): Damar yolu (IV/İO) açılır açılmaz İLK DÖNGÜDE Adrenalin (erişkin 1 mg; çocuk 0,01 mg/kg = 10 mcg/kg, 1:10.000 formdan 0,1 mL/kg) uygulanır.
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. Erişkin İleri Yaşam Desteği (ALS) İlaç Zamanlaması
- VF / Nabızsız VT: 3. şok sonrasında Adrenalin 1 mg IV + Amiodaron 300 mg IV (veya Lidokain 100 mg IV). 5. şok sonrasında Amiodaron 150 mg IV (veya Lidokain 50 mg IV) ek doz.
- Asistoli / NEA: İlk fırsatta Adrenalin 1 mg IV/İO; sonrasında tüm arrest ritimlerinde her 3–5 dakikada bir (iki döngüde bir) 1 mg Adrenalin tekrarlanır.
- Kapnografi (ETCO₂): Tüp yerini doğrulamada altın standarttır; KPR kalitesini gösterir (<10 mmHg ise kompresyon kalitesini artırın) ve ani yükselişi (>35–40 mmHg) ROSC'un en erken göstergesidir.
2. Pediyatrik İleri Yaşam Desteği (PALS) Kritik Farkları
- Solunumsal Öncelik: Çocuklarda arrest çoğunlukla hipoksik/asfiksel kaynaklıdır. İlk 5 kurtarıcı soluk verilir; tek kurtarıcıda 30:2, iki sağlık personeliyle 15:2 kompresyon/ventilasyon oranı uygulanır.
- Ağır Bradikardi (<60/dk + Hipoperfüzyon): Oksijenasyon ve ventilasyona rağmen nabız <60/dk ve perfüzyon bozukluğu sürüyorsa asistoli beklenmeden KPR başlanır!
- Çocuk Defibrilasyon ve İlaç Dozları: Defibrilasyon 4 J/kg; Adrenalin 0,01 mg/kg (maks 1 mg); Amiodaron 5 mg/kg (maks 300 mg).
3. 4H ve 4T Geri Döndürülebilir Nedenler
- 4H: Hipoksi, Hipovolemi, Hipo/Hiperkalemi (ve metabolik), Hipotermi.
- 4T: Tansiyon Pnömotoraks (iğne/parmak torakostomi), Tamponad (perikardiyosentez/torakotomi), Tromboz — Pulmoner Emboli (Alteplaz 50 mg bolus; KPR 60–90 dk sürdürülür) / Koroner, Toksinler.
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
ROSC (Spontan Dolaşımın Dönüşü) Sonrası Bakım Paketi
• Oksijenasyon & Ventilasyon: Hiperoksiden ve hipoksiden kaçının (Hedef SpO₂ %94–98); normokapni sağlayın (PaCO₂ 35–45 mmHg). • Hemodinami: Hedef SKB > 100 mmHg ve OAB ≥ 65 mmHg (sıvı + Noradrenalin). • Koroner Anjiyografi: 12 derivasyonlu EKG'de STEMI/OMI varsa acil kateterizasyon. • Sıcaklık Kontrolü (TTM): Bilinci kapalı hastada ateş (>37,7°C) aktif olarak önlenir.
- Dikkat: Ritim kontrolü sırasında POCUS (ekokardiyografi) bakarken göğüs kompresyonu kesintisini 5–10 saniyeyi geçirmeyin; probu ksifoid altına önceden hazırlayın.
- Dikkat: Rutin kalsiyum ve sodyum bikarbonat uygulaması arrestte önerilmez; yalnız hiperkalemi, hipokalsemi, kalsiyum kanal blokeri veya TSA zehirlenmesinde endikedir.
Hastane içi Mavi Kod aktivasyonu, ECPR (Ekstrakorporeal KPR / ECMO) uygunluk kriterleri ve koroner yoğun bakım / genel yoğun bakım devir protokolü kurum işleyişine göre yürütülür.
- ERC 2021 & 2025: European Resuscitation Council Guidelines 2021/2025: Adult Advanced Life Support (Soar J et al.) & Paediatric Life Support (Van de Voorde P et al.).
- AHA 2020–2024: American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care (Circulation).