Akut Baş Dönmesi ve Vertigo: HINTS ile Posterior Dolaşım İnmesini Ayırma Kılavuzu
Zamanlama-Tetikleyici Yaklaşımı, HINTS+, Dix-Hallpike/Epley ve Kırmızı Bayraklar
Baş dönmesinde semptomun niteliğinden çok zamanlama ve tetikleyiciye göre sınıflama yapılır. Akut vestibüler sendromda eğitimli hekimin yaptığı HINTS muayenesi, ilk 24–48 saatte çekilen MR'dan daha duyarlı biçimde posterior dolaşım inmesini ayırt eder.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- Kan şekeri, EKG, vital bulgular; ani başlangıç zamanını ve son normal görülme zamanını belirleyin (tromboliz/trombektomi penceresi).
- Baş dönmesini zamanlama ve tetikleyiciye göre sınıflayın: sürekli (akut vestibüler sendrom), tetiklenen epizodik (ör. BPPV, ortostatik), kendiliğinden epizodik (TİA, vestibüler migren, aritmi).
- Hızlı nörolojik muayene: diplopi, dizartri, disfaji, yüz uyuşukluğu, dismetri, Horner ve özellikle oturma/yürüme yeteneği (trunkal ataksi). Belirgin defisitte inme kodunu aktive edin.
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. HINTS ve HINTS+ (Yalnız Akut Vestibüler Sendromda)
- HINTS yalnızca hâlen baş dönmesi ve spontan/bakışla uyarılan nistagmusu olan sürekli vertigo hastasında uygulanır; tetiklenen epizodik baş dönmesinde ve semptomsuz hastada kullanılmaz.
- Santral lehine bulgular (INFARCT): Baş impuls testi Normal, yöne göre değişen (direction-changing) nistagmus, test of skew'de vertikal düzeltme sakkadı (skew deviasyonu). Bunlardan biri varsa posterior inme düşünülür.
- Periferik (vestibüler nörit) lehine: anormal baş impuls testi (düzeltme sakkadı), tek yönlü horizontal-torsiyonel nistagmus ve skew yokluğu. HINTS+ olarak yeni işitme kaybı eklenir; ani işitme kaybı AICA infarktını düşündürebilir.
- Erken DAG-MR ilk 24–48 saatte posterior dolaşım inmelerinin önemli bir kısmını kaçırabilir; BT posterior fossa için duyarsızdır. BT anjiyografi vertebral diseksiyon ve baziler oklüzyonu göstermede yararlıdır.
2. Tetiklenen ve Kendiliğinden Epizodik Baş Dönmesi
- BPPV: Baş pozisyonu değişikliğiyle başlayan, 1 dakikadan kısa ataklar. Posterior kanalda Dix-Hallpike ile kısa latanslı, yukarı-torsiyonel ve yorulan nistagmus; horizontal kanalda supin yuvarlanma (roll) testi.
- Tipik olmayan pozisyonel nistagmus (saf vertikal aşağı vuran, latanssız, yorulmayan) santral pozisyonel vertigoyu düşündürür ve görüntüleme gerektirir.
- Kendiliğinden epizodik baş dönmesinde (dakikalar-saatler) posterior dolaşım TİA'sı, aritmi ve vestibüler migren ayırt edilmelidir; vasküler risk faktörü olanlarda ABCD² skoru tek başına güvence vermez.
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
Periferik Nedenlerin Tedavisi
Posterior kanal BPPV'de Epley manevrası, horizontal kanal BPPV'de Lempert (barbekü) manevrası. Vestibüler nöritte kısa süreli semptomatik tedavi (antiemetik, vestibüler baskılayıcıyı en çok 2–3 gün) ve erken mobilizasyon; vestibüler rehabilitasyon iyileşmeyi hızlandırır.
Santral Neden Şüphesinde
Nöroloji konsültasyonu, BT/BT anjiyografi ve ardından MR. Uygun zaman penceresindeki posterior dolaşım inmesinde IV tromboliz değerlendirilir; baziler arter oklüzyonunda trombektomi için merkezle iletişime geçilir. Serebellar infarkt veya kanamada ödem ve hidrosefali açısından beyin cerrahisiyle birlikte izlenir.
- Dikkat: Yeni baş veya boyun ağrısıyla gelen vertigo vertebral arter diseksiyonunu düşündürür; normal BT'ye güvenip taburcu etmeyin.
- Dikkat: Yardımsız oturamayan veya yürüyemeyen hasta 'vestibüler nörit' tanısıyla taburcu edilmemelidir; trunkal ataksi serebellar inme bulgusudur.
- Dikkat: HINTS'i nistagmusu olmayan veya tetiklenen epizodik baş dönmesi olan hastaya uygulamak yanlış güvence verir.
Posterior dolaşım inmesinde inme kodu kapsamı, BT anjiyografi ve MR erişimi ile trombektomi merkezine sevk süreçleri kurum ve bölge inme ağına göre belirlenir.
- SAEM GRACE-3 2023: Guidelines for Reasonable and Appropriate Care in the Emergency Department 3 (GRACE-3): Acute Dizziness and Vertigo in the ED (Edlow JA et al., Acad Emerg Med 2023).
- Stroke 2009: HINTS to Diagnose Stroke in the Acute Vestibular Syndrome (Kattah JC et al., Stroke 2009;40:3504-3510).
- AAO-HNS 2017: Clinical Practice Guideline: Benign Paroxysmal Positional Vertigo (Update) (Bhattacharyya N et al., Otolaryngol Head Neck Surg 2017).