Ayrışmamış Şok: Şok Tiplerinin Ayrımı, RUSH POCUS ve İlk Saat Hemodinamik Yönetim Kılavuzu
Hipovolemik, Distribütif, Kardiyojenik ve Obstrüktif Şok; Laktat, Şok İndeksi ve Vazopressör Seçimi
Nedeni belli olmayan hipotansif hastada şok tipi klinik, laktat ve yatak başı ultrasonla (RUSH: pompa–tank–borular) hızla belirlenir. Sıvı küçük boluslarla ve yanıt değerlendirilerek verilir; MAP ≥65 mmHg için erken noradrenalin başlanır; obstrüktif nedenler (tamponad, tansiyon pnömotoraks, masif PE) hemen tedavi edilir.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- Havayolu–solunum, iki geniş damar yolu, monitör; kan basıncı, kalp hızı, şok indeksi, kapiller dolum zamanı, cilt beneklenmesi, idrar çıkışı ve bilinç.
- Laktat, kan gazı, hemogram, kreatinin, troponin, kan şekeri, kan grubu; EKG (STEMI, aritmi, sağ ventrikül yüklenmesi).
- RUSH POCUS: Pompa (perikardiyal efüzyon, LV kasılması, RV dilatasyonu), Tank (VCI, FAST, plevral sıvı, akciğer B-çizgileri/kayması), Borular (abdominal aort çapı/diseksiyon flebi, proksimal DVT).
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. Şok Tiplerinin Tipik Bulguları
- Hipovolemik/hemorajik: düz ve kollabe VCI, hiperdinamik küçük LV, FAST'ta serbest sıvı veya GİS kanaması öyküsü.
- Distribütif (sepsis, anafilaksi, nörojenik, adrenal kriz): sıcak periferi (erken dönem), hiperdinamik LV, değişken VCI; nörojenik şokta bradikardi.
- Kardiyojenik: azalmış LV kasılması, B-çizgileri, plevral efüzyon, geniş VCI; AKS, aritmi veya kapak hastalığı aranır.
- Obstrüktif: Tamponad (efüzyon + diyastolik sağ kalp kollapsı, pletorik VCI), tansiyon pnömotoraks (kayma yok, akciğer noktası), masif PE (RV dilatasyonu, D-işareti, McConnell, DVT).
2. Resüsitasyon Hedefleri
- Sıvı: 250–500 mL kristaloid boluslar, her bolustan sonra klinik, pasif bacak kaldırma veya POCUS ile yanıt değerlendirmesi; sepsis kaynaklı hipoperfüzyonda ilk 3 saatte 30 mL/kg'a dek (kalp ve böbrek yetmezliğinde bireyselleştirilerek).
- Noradrenalin ilk seçenek vazopressördür; MAP hedefi ≥65 mmHg. Santral kateter beklenmeden geniş periferik venden kısa süreli başlanabilir. Kardiyojenik şokta düşük debi bulgularında dobutamin eklenir.
- Laktat yüksekse 2–4 saatte tekrar ölçülür; kapiller dolum zamanının normalleşmesi de perfüzyon hedefi olarak kullanılabilir.
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
Nedene Özgü Acil Müdahaleler
Tansiyon pnömotoraksta iğne/parmak torakostomi ve göğüs tüpü; tamponadda USG eşliğinde perikardiyosentez; masif PE'de sistemik tromboliz; hemorajide kan ürünleri, traneksamik asit ve kanama kontrolü; anafilakside IM adrenalin 0,5 mg; adrenal krizde hidrokortizon 100 mg IV; STEMI'ye bağlı kardiyojenik şokta acil koroner anjiyografi.
Yeniden Değerlendirme
Şok tipi karışık olabilir (ör. septik kardiyomiyopati). Her girişimden sonra RUSH tekrarlanır; sıvı yanıtı kaybolduğunda (B-çizgileri artışı, oksijen ihtiyacı) sıvı kesilir ve vazopressör/inotrop artırılır.
- Dikkat: Tamponad, tansiyon pnömotoraks ve masif PE'de sıvı ve vazopressör geçici kazanç sağlar; obstrüksiyon kaldırılmadan hasta düzelmez.
- Dikkat: Normal kan basınçlı ama laktatı yüksek, şok indeksi >1 olan hasta 'kompanse şok'tadır; özellikle genç ve beta-bloker kullananlarda hipotansiyon geç bulgudur.
- Dikkat: Kardiyojenik şokta 'refleks' büyük hacimli sıvı akciğer ödemini artırır; POCUS ile LV ve akciğerleri değerlendirmeden sıvıya devam etmeyin.
Periferik vazopressör uygulama kuralları (ven seçimi, süre, ekstravazasyon izlemi), POCUS cihazı erişimi ve kardiyoloji/göğüs cerrahisi acil konsültasyon zinciri kurum protokolüne göre yürütülür.
- ESICM 2014: Consensus on Circulatory Shock and Hemodynamic Monitoring. Task Force of the European Society of Intensive Care Medicine (Cecconi M et al., Intensive Care Med 2014).
- Surviving Sepsis Campaign 2021: Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2021 (Evans L et al., Crit Care Med 2021).
- Emerg Med Clin North Am 2010: The RUSH Exam: Rapid Ultrasound in SHock in the Evaluation of the Critically Ill (Perera P et al., Emerg Med Clin North Am 2010).