Karbonmonoksit/Siyanür, Opioid ve Lokal Anestezik Toksisitesi (LAST) Kılavuzu
COHb ve Hiperbarik O₂ Endikasyonları, Hidroksokobalamin, Solunum Hedefli Nalokson ve %20 IV Lipid Kurtarma
Karbonmonoksit zehirlenmesinde ko-oksimetri tanısı ve hiperbarik oksijen (HBO) endikasyonları, yangın/duman inhalasyonunda eşlik eden siyanür zehirlenmesi (Hidroksokobalamin), opioid doz aşımında solunum hedefli nalokson titrasyonu ve lokal anestezik sistemik toksisitesinde (LAST) %20 lipid emülsiyonu.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- CO Zehirlenmesi Şüphesinde: Standart parmak ucu pulse oksimetre COHb'yi oksihemoglobin olarak okur (sahte %98–100 SpO₂ gösterir!). Tanı için venöz/arteriyel kan gazında ko-oksimetri ile COHb ölçün ve hemen geri solumasız rezervuarlı maskeyle %100 O₂ başlayın.
- Opioid Bradipne/Apnesinde: Nalokson hazırlarken hastayı önce balon-valf-maske (BVM) ile ventile edin; hipoksi ve hiperkapniyi düzeltmeden verilen yüksek doz nalokson katekolamin deşarjı ve akut akciğer ödemi yapabilir.
- Lokal Anestezik Enjeksiyonu Sırasında Çınlama, Metalik Tat, Nöbet veya Aritmi Gelişirse: Enjeksiyonu DERHAL DURDURUN, yardım ve %20 Lipid Emülsiyonu (Intralipid) isteyin!
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. Karbonmonoksit (CO) ve Siyanür Zehirlenmesi
- CO Yarı Ömrü: Oda havasında ~300 dk, %100 normobarik O₂ ile ~75–90 dk, 2,5–3 ATA Hiperbarik O₂ (HBO) ile ~20–25 dk.
- Hiperbarik Oksijen (HBO) Endikasyonları: Senkop / geçici veya kalıcı bilinç kaybı, koma, nöbet, fokal nörolojik defisit, akut miyokard iskemisi/aritmi, COHb > %25 veya Gebelikte COHb > %15 (fetal hemoglobin CO'ya yüksek afinitelidir).
- Siyanür Zehirlenmesi (Kapalı Alan Yangını / Duman İnhalasyonu): Duman maruziyeti olan hastada koma, hipotansiyon/kardiyak arrest ve kan gazında Laktat ≥ 8–10 mmol/L varlığında Siyanür toksisitesi kabul edilir; birinci tercih antidot Hidroksokobalamin 5 g IV (çocukta 70 mg/kg, 15 dakikada infüzyon) uygulanır.
2. Opioid Toksisitesi ve Nalokson Titrasyonu
- Klinik Triad: Santral sinir sistemi depresyonu (koma) + Solunum depresyonu (solunum sayısı <12/dk, düşük tidal hacim) + Miyozis (toplu iğne başı pupil; meperidin/tramadol veya çoklu ilaçta pupil normal olabilir).
- Solunum Hedefli Titrasyon: Kronik opioid bağımlısında akut şiddetli yoksunluk, kusma/aspirasyon ve pulmoner ödemi önlemek için 0,04 – 0,1 mg IV küçük dozlarla başlanır, yeterli spontan solunum sağlanana dek 2 dakikada bir titre edilir (Tam apne veya kardiyak arrestte 0,4 – 2 mg IV/İM/İN).
- Gözlem ve İnfüzyon: Naloksonun etki süresi (30–90 dk) çoğu opioidden (özellikle metadon, fentanil analogları, oral uzun etkililer) kısadır! Tekrarlayan solunum depresyonunda saatlik olarak uyandıran etkin dozun 2/3'ü hızında IV Nalokson infüzyonu başlanır.
3. Lokal Anestezik Sistemik Toksisitesi (LAST — ASRA 2020 Kılavuzu)
- Nöbet Kontrolü: Benzodiazepin (Midazolam/Diazepam) ilk tercihtir; Propofol kardiyovasküler depresyonu artıracağı için yüksek dozda kaçınılır.
- %20 İntravenöz Lipid Emülsiyonu (Intralipid) Dozu: >70 kg erişkinde 100 mL (%20 Lipid) 2–3 dakikada hızlı IV bolus (≤70 kg'da 1,5 mL/kg IV bolus), hemen ardından 200–250 mL 15–20 dakikada IV infüzyon (0,25 mL/kg/dk). Hemodinamik instabilite sürerse bolus 1–2 kez tekrarlanır (maksimum toplam doz 12 mL/kg).
- LAST Arrestinde Kritik İlaç Yasakları: Vazopressin, Kalsiyum Kanal Blokerleri, Beta-Blokerler ve diğer lokal anestezikler (Lidokain!) KESİNLİKLE VERİLMEZ! Adrenalin standart 1 mg yerine KÜÇÜK DOZ (≤1 mcg/kg; örn. 50–100 mcg bolus) verilir.
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
Methemoglobinemi (Lokal Anestezik / Prilokain / Benzokain / Nitrit)
Çikolata kahverengisi kan + O₂'ye yanıtsız siyanoz + pulse oksimetrede SpO₂'nin ~%85'te sabitlenmesi ve PaO₂'nin normal olması (satürasyon açığı). MetHb > %20 (semptomatikse >%10) ise antidot: Metilen Mavisi 1–2 mg/kg IV (%1 çözeltiden, 5 dakikada; G6PD eksikliğinde hemoliz yapar).
- Dikkat: Hidroksokobalamin verildikten sonra cilt, idrar ve plazma koyu kırmızıya boyanır; bu durum birkaç gün boyunca kolorimetrik laboratuvar testlerini (kreatinin, bilirubin, COHb) ve hemodiyaliz cihazlarının kan kaçağı sensörünü yanıltabilir.
- Dikkat: LAST arrestinde standart 1 mg Adrenalin bolusları lipid emülsiyonunun etkinliğini bozar ve dirençli pulmoner ödem/aritmi yapar; adrenalini ≤1 mcg/kg düzeyinde tutun.
Bölgesel Hiperbarik Oksijen (HBO) merkezi koordinasyonu (112 üzerinden) ve ameliyathane/acil servis girişim odalarında %20 Lipid Emülsiyonu + Hidroksokobalamin bulundurma zorunluluğu kurum protokolüne tabidir.
- ASRA LAST 2020: The Third American Society of Regional Anesthesia and Pain Medicine Practice Advisory on Local Anesthetic Systemic Toxicity (Neal JM et al., Reg Anesth Pain Med) & 2020 Checklist.
- AHA 2023 & ACEP CO: 2023 AHA Focused Update on Toxicology (Circulation 2023) & ACEP Clinical Policy: Critical Issues in the Management of Adult Patients Presenting to the ED With Acute Carbon Monoxide Poisoning.