ACİLTıp FOAMed
Sanal Hasta
Tüm Guidelines / 6. Solunum Acilleri
KATEGORİ 6 Solunum Acilleri ESC PE • BTS 2023 • ACEP PE SON KONTROL: 2026-11

Akut Pulmoner Emboli (PE) ve Pnömotoraks Yönetim Kılavuzu

Wells/PERC/Yaşa Uyarlı D-Dimer, Masif PE Sistemik Tromboliz ve BTS 2023 Pnömotoraks Yaklaşımı

Akut pulmoner emboli şüphesinde klinik olasılık skorları (Wells, PERC), yaşa uyarlı D-dimer eşiği, yüksek riskli (masif) PE'de yatak başı EKO ve Alteplaz trombolizi; tansiyon pnömotoraks acil dekompresyonu ve spontan pnömotoraksta güncel konservatif/girişimsel yaklaşım.

İLK DEĞERLENDİRME & KRİTİK ÖNCELİKLER

Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları

  1. Hemodinamik instabilite (SKB < 90 mmHg) + akut dispne / hipoksemide yatak başı USG (BLUE + FoCUS) ile Tansiyon Pnömotoraks (akciğer kayma işareti yokluğu, barkod işareti) ve Masif PE'yi (sağ ventrikül dilatasyonu, D-sign, McConnell) anında ayırt edin.
  2. Tansiyon Pnömotoraks klinik ve sonografik bir tanıdır; akciğer grafisi çekmek için dekompresyonu ASLA geciktirmeyin!
  3. Yüksek klinik olasılıklı PE'de BT Pulmoner Anjiyografi sonucunu beklemeden (kanama kontrendikasyonu yoksa) parenteral antikoagülasyon (DMAH veya UFH) başlayın.

Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması

1. Pulmoner Emboli Tanısal Algoritması (ESC Kılavuzu)

  • Düşük Klinik Olasılık + PERC (8 Kriterin Tamamı Negatif): PE olasılığı <%1,5'tir; D-dimer veya BTPA çekilmeden PE dışlanır.
  • Düşük / Orta Klinik Olasılık (PERC Pozitif): Yüksek duyarlıklı D-dimer bakılır. 50 yaş üzerindeki hastalarda özgüllüğü artırmak için Yaşa Uyarlı D-dimer Eşiği (Yaş × 10 ng/mL; örn. 70 yaş için 700 ng/mL) kullanılır.
  • Yüksek Klinik Olasılık (Wells > 6): D-dimer bakılmaz (negatif çıksa bile dışlamaz); doğrudan BT Pulmoner Anjiyografi (BTPA) çekilir.

2. Pulmoner Emboli Risk Sınıflaması ve Reperfüzyon (Tromboliz)

  • Yüksek Riskli (Masif) PE: Kardiyak arrest, obstrüktif şok (SKB < 90 mmHg veya vazopressör ihtiyacı) veya >15 dk süren ≥40 mmHg SKB düşüşü. Tedavi: UFH antikoagülasyon + Sistemik Tromboliz (Alteplaz 100 mg IV / 2 saatte; ≥65 kg'da, <65 kg'da maks 1,5 mg/kg; arrestte 50 mg IV bolus).
  • Orta-Yüksek Riskli (Submasif) PE: Hemodinami stabil ancak PESI Sınıf III–V (sPESI ≥1) + hem EKO/BT'de sağ ventrikül disfonksiyonu hem Troponin yüksekliği var. Tedavi: DMAH/UFH + yakın monitörizasyon; hemodinamik bozulma gelişirse kurtarıcı tromboliz veya kateter girişimi.

3. Spontan ve Tansiyon Pnömotoraks (BTS 2023 Kılavuzu)

  • Tansiyon Pnömotoraks: Acil iğne dekompresyonu (erişkinde göğüs duvarı burada daha ince olduğu için tercihen 4.–5. interkostal aralık ön-orta aksiller hat, alternatif olarak 2. İKA midklaviküler hat; kaburga üst kenarından) veya parmak torakostomi ve ardından tüp torakostomi.
  • Primer Spontan Pnömotoraks (PSP — BTS 2023): Semptomu minimal/yok ve hemodinamisi stabil hastada pnömotoraks boyutundan bağımsız olarak konservatif gözlem bir seçenektir; semptomatik hastada büyük çaplı tüp yerine iğne aspirasyonu veya ince çaplı (≤14F) pigtail kateter tercih edilir.
  • Sekonder Spontan Pnömotoraks (KOAH / Akciğer Hastalığı): Rezerv düşük olduğundan çoğunlukla ince çaplı göğüs tüpü (8–14F) ve yatış gerektirir.

Tedavi ve Yönetim İlkeleri

KLİNİK UYGULAMA

Masif PE'de Sıvı ve Ventilasyon Uyarısı

Masif PE'de sağ ventrikül aşırı gerilmiştir; >500 mL agresif sıvı yüklemesi interventriküler septumu sola iterek sol ventrikül doluşunu sıfırlar ve kardiyak arresti hızlandırır! Hipotansiyonda erken Noradrenalin ± Dobutamin tercih edilir; entübasyondan mümkün olduğunca kaçınılır.

KIRMIZI BAYRAKLAR & KLİNİK TUZAKLAR
  • Dikkat: D-dimer testi yüksek olasılıklı PE'de dışlama amacıyla İSTENMEZ; zaman kaybına yol açar.
  • Dikkat: Pnömotoraksı olan hastada kapalı su altı drenajı (tüp torakostomi) takılmadan pozitif basınçlı ventilasyon (NİV veya entübasyon) uygulanması hızla tansiyon pnömotoraksa dönüştürür.
YEREL PROTOKOL & HASTANE İŞLEYİŞİ AYRIMI

Masif PE'de tromboliz kontrendikeyse göğüs/kalp-damar cerrahisi veya girişimsel radyoloji (kateter trombektomi) konsültasyonu kurum işleyişine göre hızla yapılır.

Kılavuz Kaynakçası ve Referanslar
DOĞRULANMIŞ KAYNAKLAR
  1. ESC / ERS PE: ESC Guidelines for the diagnosis and management of acute pulmonary embolism developed in collaboration with the European Respiratory Society (Konstantinides SV et al., Eur Heart J).
  2. BTS 2023: British Thoracic Society Guideline for Pleural Disease (Roberts ME et al., Thorax 2023).