Ürosepsis / Obstrüktif Piyelonefrit, Febril Nötropeni ve Toksik Şok Sendromu Kılavuzu
Enfekte Hidronefrozda Acil Dekompresyon, Febril Nötropenide İlk 60 Dakika Anti-Psödomonal Beta-Laktam (MASCC/CISNE) ve Toksik Şok
Üriner kaynaklı sepsiste obstrüktif taş/hidronefrozun POCUS/BT ile hızla saptanıp ürolojik drenaja yönlendirilmesi; kemoterapi alan onkoloji hastasında febril nötropeni tanısı, MASCC/CISNE risk sınıflaması ve ilk 1 saatte ampirik anti-psödomonal antibiyotik; streptokokal/stafilokokal toksik şok sendromunda klindamisin ve IVIG yönetimi.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- Febril Nötropeni Triyaj Kuralı: Kemoterapi öyküsü olan ateşli hastada lökosit/nötrofil sonucunun çıkmasını BEKLEMEYİN! Kan kültürlerini (periferik + varsa port/santral kateterden) alıp İLK 60 DAKİKA içinde anti-psödomonal IV beta-laktam başlayın.
- Ateş + Böğür Ağrısı / Kostovertebral Açı Hassasiyeti + Taşikardi/Hipotansiyon: Yatak başı renal POCUS veya kontrastsız BT ile OBSTRÜKTİF PİYELONEFRİTİ (enfekte hidronefroz / piyonefroz) ilk 30 dakikada tarayın.
- Yaygın Eritrodermi (Güneş Yanığı Benzeri Döküntü) + Hipotansiyon + ≥3 Organ Tutulumu: Toksik Şok Sendromu (TSS) düşünün; vajinal tampon, burun tamponu, cerrahi yara veya cilt apsesi açısından tüm vücudu soyarak muayene edin.
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. Febril Nötropeni Tanısı ve Yönetimi (IDSA / ASCO / ESMO)
- Tanı: Tek ölçümde oral ateş ≥38,3°C (veya ≥1 saat süren ≥38,0°C) VE Mutlak Nötrofil Sayısı (ANC) <500/mm³ (veya 48 saat içinde <500/mm³ altına düşmesi beklenen <1000/mm³).
- Birinci Basamak Monoterapi (İlk 1 Saatte): Anti-psödomonal beta-laktam: Sefepim (3×2 g IV) VEYA Piperasilin-Tazobaktam (4×4,5 g IV) VEYA Meropenem (3×1 g IV; ESBL öyküsü veya septik şokta ilk tercih).
- Vankomisin (veya Linezolid) Ne Zaman Eklenir?: Rutin eklenmez! Yalnızca: 1) Hemodinamik instabilite / septik şok, 2) Kateter/port enfeksiyonu şüphesi, 3) Cilt/yumuşak doku enfeksiyonu, 4) Ağır mukozit + kinolon profilaksisi, 5) Bilinen MRSA kolonizasyonu veya ağır pnömoni varsa eklenir.
- Risk Sınıflaması: MASCC ≥21 ve CISNE düşük riskli, hemodinamisi stabil, solid tümörlü ve oral alımı tam seçilmiş hastalarda onkoloji onayıyla yakın izlemli oral (Siprofloksasin + Amoksisilin-Klavulanat) rejim değerlendirilebilir.
2. Akut Komplike Piyelonefrit ve Ürosepsis (EAU 2024)
- Obstrüktif Piyelonefrit (Taş + Enfeksiyon = Ürolojik Acil!): Üreter taşına bağlı obstrüksiyonun gerisinde biriken pürülan idrar (piyonefroz) içine antibiyotik geçemez ve hasta saatler içinde refrakter septik şoka girer. Antibiyotikle birlikte ACİL ÜROLOJİK DEKOMPRESYON (Double-J stent veya Perkütan Nefrostomi) hayat kurtarıcıdır.
- Ampirik Antibiyotik: Yerel E. coli direncine göre 3. kuşak sefalosporin (Seftriakson 1×2 g IV) ± Aminoglikozid veya Piperasilin-Tazobaktam; son 3–6 ayda ürolojik girişim, kateter veya ESBL öyküsü varsa Ertapenem veya Meropenem.
3. Streptokokal ve Stafilokokal Toksik Şok Sendromu (TSS)
- Mekanizma: S. aureus (TSST-1) veya S. pyogenes (Grup A Streptokok) süperantijenlerinin tetiklediği masif sitokin fırtınası, kapiller kaçış, derin vazoplejik şok ve çoklu organ yetmezliği.
- Tedavi: 1) Yabancı cisim (tampon/gazlı bez) çıkarılması ve yara debridmanı, 2) Agresif sıvı + Noradrenalin, 3) Hücre duvarı aktif ajan (Vankomisin/Daptomisin + Beta-laktam) YANINA ribozomal toksin sentezini durduran KLİNDAMİSİN (3×900 mg IV) veya Linezolid eklenmesi, 4) Refrakter streptokokal TSS'de IVIG (İntravenöz İmmünglobulin).
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
Nötropenik Hastada Rektal Muayene ve Lavman Yasağı
Derin nötropenik hastada mukozal bariyer bozulup bakteriyemi/perirektal apse tetiklenebileceği için rektal tuşe, rektal ateş ölçümü, fitil ve lavman uygulamasından kaçınılır; perianal bölge yalnızca gözle muayene edilir.
Nötropenik Enterokolit (Tiflit)
Kemoterapi sonrası nötropenik hastada ateş + sağ alt kadran / yaygın karın ağrısı ve ishal varlığında Nötropenik Enterokolit (Tiflit) düşünülür; kontrastlı batın BT'de çekum duvar kalınlaşması saptanır, anaerobları da kapsayan rejim (Piperasilin-Tazobaktam veya Meropenem; Sefepim veriliyorsa + Metronidazol) ve cerrahi konsültasyon gerekir.
- Dikkat: Nötropenik hastada iltihap hücresi olmadığı için pnömonide akciğerde infiltrat/balgam, İYE'de piyüri, menenjitte BOS'ta pleositoz, selülitte fluktuasyon/pü OLMAYABİLİR; tek bulgu ateş ve hafif ağrıdır!
- Dikkat: Renal kolik tanısıyla ağrı kesici yapılıp taburcu edilen hastada ateş, lökositoz veya idrarda nitrit/piyüri gözden kaçırılırsa hasta ertesi gün üroseptik şokla döner.
Onkoloji/hematoloji febril nötropeni protokolü, hastane EKK kısıtlı antibiyotik ilk doz uygulaması ve üroloji acil nefrostomi/DJ stent icap zinciri kurum yönergesine göre işletilir.
- IDSA / ASCO 2018 & ESMO: Clinical Practice Guideline for the Use of Antimicrobial Agents in Neutropenic Patients with Cancer (IDSA) & ASCO/IDSA Outpatient Management of Fever and Neutropenia in Adults Treated for Malignancy (J Clin Oncol 2018).
- EAU 2024 Urological Infections: European Association of Urology (EAU) Guidelines on Urological Infections (Bonkat G et al., 2024).