Spontan Beyin Kanaması (İKK ve SAK): Kan Basıncı ve Reversal Kılavuzu
İntraserebral Kanamada (İKK) Akut KB Düşürme, Antikoagülan Tersine Çevirme ve Subaraknoid Kanama (SAK)
Spontan intraserebral kanamada (İKK) hematom ekspansiyonunu önleyen ‘Care Bundle’ (hızlı KB kontrolü, antikoagülan reversal, ateş/glikoz kontrolü) ve anevrizmal subaraknoid kanamada (SAK) tanı (Ottawa kuralı, 6 saat BT, LP/BTA) ve nimodipin yönetimi.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- GKS ≤ 8 veya hızla düşen bilinç ve hava yolu kaybı varsa nöroprotektif RSI ile entübe edin (hipoksi, hipotansiyon ve aşırı hipertansiyondan kaçının).
- Antikoagülan (Varfarin, Dabigatran, Apiksaban, Rivaroksaban, Heparin) kullanımını derhal sorgulayın; varsa laboratuvar sonucunu beklemeden spesifik geri döndürme (reversal) hazırlığını başlatın.
- Yatak başını 30° yükseltin, boynu orta hatta tutun.
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. Spontan İntraserebral Kanamada (İKK) Kan Basıncı Hedefi (AHA/ASA 2022)
- Başvuru SKB 150–220 mmHg olan hafif-orta hacimli İKK hastalarında ilk 1 saat içinde SKB'nin 140 mmHg civarına (130–150 mmHg hedef aralığına) pürüzsüz ve kesintisiz indirilmesi hematom büyümesini azaltır.
- Dikkat: SKB'nin <130 mmHg altına aşırı düşürülmesi veya ilk saatte >60–70 mmHg ani çöküş akut böbrek hasarı ve serebral iskemi yaptığı için ÖNERİLMEZ (Sınıf III).
- Ajan Seçimi: Kolay titre edilebilen IV Nikardipin veya IV Labetalol tercih edilir.
2. Antikoagülan İlişkili İKK Tersine Çevirme (Reversal)
- Varfarin (VKA): Taze Donmuş Plazma yerine 4-Faktör PCC (25–50 Ü/kg IV, INR'yi 15 dakikada normale getirir) + Vitamin K1 10 mg yavaş IV.
- Dabigatran: İdarusizumab 5 g (2 × 2,5 g flakon) IV bolus.
- Faktör Xa İnhibitörleri (Apiksaban / Rivaroksaban / Edoksaban): Andeksanet alfa (varsa) veya yüksek doz 4-Faktör PCC (50 Ü/kg IV).
- Heparin (UFH): Protamin sülfat (son 2–3 saatte verilen her 100 Ü UFH için 1 mg IV, maks 50 mg).
3. Anevrizmal Subaraknoid Kanama (SAK — AHA/ASA 2023)
- Gök Gürültüsü Baş Ağrısı (Thunderclap Headache): Saniyeler-dakikalar içinde zirveye ulaşan şiddetli baş ağrısında Ottawa SAK Kuralı uygulanır.
- 6 Saat Kuralı: Semptom başlangıcından sonraki İLK 6 SAAT içinde çekilen yüksek kaliteli çok kesitli kontrastsız Beyin BT'nin deneyimli radyolog/uzman tarafından tamamen normal raporlanması SAK'ı >%99,5 dışlar. >6 saat başvuruda BT negatifse Lomber Ponksiyon (ksantokromi) veya BT Anjiyografi gerekir.
- SAK Tedavisi: Yeniden kanamayı önlemek için anevrizma kapatılana dek SKB < 160 mmHg tutulur, gecikmiş serebral iskemiyi önlemek için oral/NG Nimodipin (60 mg 4 saatte bir) başlanır.
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
Cerrahi / Nöroşirürji Endikasyonları (İKK)
Serebellar kanama (>3 cm çap veya beyin sapı basısı veya obstrüktif hidrosefali) acil cerrahi dekompresyon/EVD endikasyonudur; nöroşirürji gecikmeden çağrılır.
SAK Vazospazm Profilaksisi (Nimodipin) ve Nöro-Koruma Paketi
Anevrizmal SAK hastalarında gecikmiş serebral iskemiyi önlemek için oral/NG Nimodipin (60 mg 4 saatte bir) başlanır. Hem İKK hem SAK'ta normotermi (ateşin antipiretik/soğutma ile kontrolü) ve normoglisemi (140–180 mg/dL, hipoglisemiden kaçınarak) sağlanır; İKK'de bunlar INTERACT3 bakım paketinin bileşenleridir.
- Dikkat: Spontan İKK'de kortikosteroid (deksametazon) verilmesi faydasızdır ve enfeksiyon/hiperglisemi komplikasyonlarını artırır (Sınıf III — Kontrendike).
- Dikkat: Klinik nöbet öyküsü olmayan İKK hastasında rutin profilaktik antiepileptik (özellikle fenitoin) başlanması önerilmez.
Hastane eczanesinde 4-Faktör PCC ve İdarusizumab temin prosedürü ile nöroşirürji / girişimsel nöroradyoloji koilleme/klipleme sevk protokolü kurum işleyişine göre yürütülür.
- AHA / ASA 2022 ICH: 2022 Guideline for the Management of Patients With Spontaneous Intracerebral Hemorrhage (Greenberg SM et al., Stroke 2022) & INTERACT3 Care Bundle (Lancet 2023).
- AHA / ASA 2023 aSAH: 2023 Guideline for the Management of Patients With Aneurysmal Subarachnoid Hemorrhage (Hoh BL et al., Stroke 2023).