Geçici İskemik Atak (TİA), Akut Baş Ağrısı Kırmızı Bayrakları ve Omurilik Basısı Kılavuzu
ABCD² ve İkili Antiplatelet (DAPT), SNOOP10 Baş Ağrısı Taraması, Serebral Venöz Tromboz, Dev Hücreli Arterit ve Cauda Equina
Semptomları tamamen düzelmiş olsa dahi yakın zamanda inme habercisi olan TİA'da acil damar görüntülemesi ve ikili antiplatelet tedavi; sekonder baş ağrılarının (SAK, serebral venöz tromboz, temporal arterit, karotis/vertebral diseksiyon) ayrımı ve akut spinal kord basısı / cauda equina sendromunda acil MR ve dekompresyon.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- TİA Acil Bir Durumdur: Semptomlar acilde tamamen geçmiş olsa bile ilk 48 saatte (özellikle ilk 24 saatte) majör inme riski çok yüksektir. Kan şekeri, 12 derivasyonlu EKG (AF taraması), kontrastsız Beyin BT + baş-boyun BT Anjiyografi (karotis/vertebral stenoz veya diseksiyon için) hemen çekilir.
- Akut Baş Ağrısında SNOOP10 Taraması: Sistemik semptom/kanser/HIV, Nörolojik defisit, Ani başlangıç (Thunderclap <1 dk), >50 yaşta yeni başlangıç, Patern değişikliği / pozisyonel / valsalva ile artan / gebelik-lohusalık / papilödem.
- Sırt/Bel Ağrısı + İdrar Retansiyonu / Eğer Tarzı Hipoestezi / Bilateral Bacak Güçsüzlüğü: Aksi kanıtlanana dek Akut Spinal Kord Basısı veya Cauda Equina Sendromudur; acil tüm spinal / lomber MR planlayın.
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. Geçici İskemik Atak (TİA) ve Minör İnmede İkili Antiplatelet (CHANCE / POINT)
- ABCD² Skoru ve Görüntüleme: ABCD² ≥4 yüksek riski gösterir; ancak düşük ABCD² skorlu hastada bile semptomatik >%50 karotis stenozu veya atriyal fibrilasyon olabilir. Bu nedenle ilk 24 saatte beyin (tercihen DAG-MR) ve boyun damar görüntülemesi (BTA / Karotis Doppler) şarttır.
- Kısa Süreli İkili Antiplatelet Tedavi (DAPT — AHA/ASA 2021): Kardiyoembolik olmayan (AF yok) yüksek riskli TİA (ABCD² ≥4) veya minör iskemik inmede (NIHSS ≤3), BT ile kanama dışlandıktan sonra ilk 24 saat içinde Aspirin (160–300 mg yükleme → 81–100 mg/gün) + Klopidogrel (300 mg yükleme → 75 mg/gün) başlanır ve YALNIZCA 21 GÜN sürdürülüp sonrasında tekli antiplatelete geçilir.
- Semptomatik İpsilateral Karotis Stenozu (%70–99): İlk 14 gün içinde karotis endarterektomi veya stentleme için yatış/konsültasyon gerekir.
2. Sekonder Baş Ağrılarında Kaçırılmayacak 4 Kritik Tanı
- Subaraknoid Kanama (SAK): Gök gürültüsü baş ağrısında Ottawa SAK Kuralı; ilk 6 saatte çekilen modern BT negatifse dışlar, >6 saatte LP veya BTA gerekir.
- Dev Hücreli (Temporal) Arterit: >50 yaş, yeni şakak ağrısı, çene klodikasyosu, kafa derisi hassasiyeti, görme bulanıklığı/amaurosis fugax ve yüksek ESH (>50 mm/saat) / CRP. Kalıcı körlüğü önlemek için biyopsi beklenmeden derhal yüksek doz steroid (görme bulgusu varsa Metilprednizolon 500–1000 mg/gün IV, yoksa Prednizolon 1 mg/kg PO) başlanır.
- Serebral Venöz Tromboz (SVT): Gebelik/lohusalık, oral kontraseptif, trombofili veya mastoidit zemininde şiddetli baş ağrısı, papilödem, nöbet veya hemorajik venöz enfarkt. Normal kontrastsız BT dışlamaz (%70 normaldir!); tanı BT Venografi veya MR Venografi ile konur, tedavi intrakraniyal kanama olsa dahi DMAH/UFH antikoagülasyondur!
- Servikal Arter (Karotis / Vertebral) Diseksiyonu: Genç-orta yaşta boyun hareketi/travma sonrası tek taraflı baş-boyun ağrısı + Horner sendromu (pitoz, miyozis) veya posterior fossa bulguları → BT/MR Anjiyografi.
3. Akut Omurilik Basısı ve Cauda Equina Sendromu
- Etiyoloji: Malign epidural kord basısı (akciğer, meme, prostat, miyelom metastazı), spinal epidural apse (IV ilaç kullanımı, diyabet, spinal girişim + ateş + şiddetli fokal omurga ağrısı), spinal epidural hematom (antikoagülan) ve santral disk herniasyonu.
- Klinik Bulgular: Omurga perküsyon hassasiyeti, seviye veren duyu kaybı, alt ekstremite paraparezisi, hiperrefleksi/Babinski (üst motor) veya cauda equina'da hiporefleksi, eğer (saddle) anestezisi, anal sfinkter tonus kaybı ve en duyarlı bulgu olarak İDRAR RETANSİYONU (post-miksiyonel rezidü >100–200 mL).
- Acil Yönetim: Acil Kontrastlı Spinal MR + Beyin Cerrahisi konsültasyonu. Malign kord basısında derhal Deksametazon 10 mg IV yükleme (ardından 4×4 mg IV); epidural apse şüphesinde kan kültürü sonrası Seftriakson + Vankomisin.
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
Birincil (Migren) Baş Ağrısında Acil Servis Tedavisi
Sekonder nedenler dışlandıktan sonra akut migren atağında opioidlerden kaçınılır! İlk basamak: IV Metoklopramid 10 mg (veya Klorpromazin/Proklorperazin; akatizi önlemek için yavaş infüzyon ± difenhidramin) + IV NSAİİ (Ketorolak/Deksketoprofen) + IV sıvı; dirençli atakta Deksametazon 4–10 mg IV baş ağrısı nüksünü azaltır.
Kрещендо (Kresendo) TİA
Saatler içinde tekrarlayan, sıklığı ve süresi artan fokal nörolojik ataklar (ör. kapsüler uyarı sendromu veya kritik baziler/karotis trombüsü) her an tam inmeye dönüşebilir; hasta acil serviste monitörize yatırılır ve nöroloji ile acil görüntüleme/tedaviye alınır.
- Dikkat: Analjezik veya triptan sonrası baş ağrısının geçmesi SAK, menenjit veya venöz trombozu DIŞLAMAZ.
- Dikkat: Kanser öyküsü olan hastada yeni başlayan sırt/bel ağrısı, nörolojik defisit gelişmesini beklemeden malign spinal kord basısı açısından değerlendirilmelidir; parapleji yerleştikten sonra geri dönüş çok düşüktür.
TİA hastalarının 24 saat içinde nöroloji/inme polikliniği veya gözlem ünitesinde tetkik akışı ve acil spinal MR çekim protokolü kurum işleyişine göre yürütülür.
- AHA/ASA 2021 & ESO 2021: 2021 Guideline for the Prevention of Stroke in Patients With Stroke and Transient Ischemic Attack (Kleindorfer DO et al., Stroke 2021) & ESO Guideline on Management of TIA (Eur Stroke J 2021).
- ACEP 2019 & ESO CVT: ACEP Clinical Policy: Critical Issues in the Evaluation and Management of Adult Patients Presenting to the ED With Acute Headache (Ann Emerg Med 2019) & ESO Guideline for Cerebral Venous Thrombosis.