ACİLTıp FOAMed
Sanal Hasta
Tüm Guidelines / 1. Göğüs Ağrısı ve Akut Koroner Sendrom
KATEGORİ 1 Göğüs Ağrısı ve Akut Koroner Sendrom ACC/AHA 2022 Aort • ESC 2024 Aort SON KONTROL: 2026-11

Akut Aort Sendromu ve Aort Diseksiyonu: Tanı ve Anti-İmpuls Tedavi Kılavuzu

ADD-RS, D-dimer, BT Anjiyografi, Stanford A/B, Kalp Hızı ve Kan Basıncı Kontrolü

Ani başlangıçlı yırtılır tarzda göğüs/sırt ağrısında aort diseksiyonunun klinik risk skoru (ADD-RS) ve D-dimer ile ayrılması, BT anjiyografi, Stanford sınıflaması, anti-impuls tedavi (beta-bloker öncelikli) ve antitrombotik tuzaklarının önlenmesi.

İLK DEĞERLENDİRME & KRİTİK ÖNCELİKLER

Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları

  1. Ani başlangıçlı şiddetli göğüs/sırt/karın ağrısı, nabız veya iki kol arası KB farkı (>20 mmHg), yeni aort yetmezliği üfürümü, nörolojik defisit, senkop veya geniş mediasten varlığında yüksek şüphe: hemen monitör ve iki geniş damar yolu.
  2. ADD-RS (Aort Diseksiyonu Tespit Risk Skoru): Yüksek riskli durum (Marfan/bağ dokusu hastalığı, ailede aort hastalığı, bilinen aort kapak hastalığı, aort manipülasyonu), yüksek riskli ağrı (ani, şiddetli, yırtılır) ve yüksek riskli muayene (nabız deficiti, nörolojik defisit, yeni AY üfürümü, hipotansiyon/şok) kategorilerinden puan alınır. ADD-RS ≥2 yüksek risktir: D-dimer beklemeden BT anjiyografi.
  3. Düşük risk (ADD-RS 0–1) ve D-dimer <500 ng/mL ise diseksiyon büyük ölçüde dışlanır (ADvISED); ADD-RS 0–1 ve D-dimer yüksekse BT anjiyografi gerekir.

Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması

1. Tanı ve Sınıflama

  • Birinci seçenek EKG-senkronize BT anjiyografidir; stabil olmayan hastada yatak başı transtorasik/transözofageal EKO (perikardiyal efüzyon, aort kökü genişlemesi, diseksiyon flebi, AY) tanıyı hızlandırır. Normal akciğer grafisi diseksiyonu dışlamaz.
  • Stanford A: Çıkan aorta tutulumu; acil kalp-damar cerrahisi endikasyonu (tamponad, akut AY, koroner tutulum, rüptür). Stanford B: Yalnız inen aorta; komplike olmayan olguda medikal tedavi, komplike (rüptür, malperfüzyon, refrakter ağrı/hipertansiyon) olguda TEVAR.
  • AKS Taklidi: Diseksiyon koroner ostiumu tutarak (genellikle sağ koroner) STEMI görünümü yapabilir; STEMI + aort diseksiyonu şüphesinde antitrombotik ve fibrinolitik vermeden önce BT anjiyografi/EKO ile aort değerlendirilmelidir.

2. Anti-İmpuls Tedavi (Tanı Beklerken Başlanır)

  • Öncelik kalp hızı: Hedef kalp hızı 60–80/dk (ESC 2024: ≤60 yararlı olabilir) ve SKB 100–120 mmHg. Önce IV beta-bloker (Esmolol 500 mcg/kg 1 dk yükleme → 50–200 mcg/kg/dk veya Labetalol 20 mg IV, 10 dk arayla 20–80 mg; toplam 300 mg'a kadar).
  • Beta-bloker kontrendike (astım/KOAH, ağır AY) ise kalp hızı kontrolü için Diltiazem veya Verapamil kullanılabilir.
  • Beta-blokerle kalp hızı kontrolü sağlandıktan sonra SKB hedefine ulaşılmazsa Nikardipin, Klevidipin veya Nitrogliserin/Nitroprussid eklenir. Vazodilatörler beta-bloker olmadan başlanırsa refleks taşikardi dP/dt'yi artırır.
  • Analjezi: Fentanil 25–50 mcg IV titre; ağrı ve sempatik uyarım kalp hızını ve KB'yi artırır.

Tedavi ve Yönetim İlkeleri

KLİNİK UYGULAMA

Hipotansif / Şoklu Diseksiyon

Hipotansiyon tamponad, rüptür, akut AY veya koroner tutulum işaretidir. Beta-bloker/vazodilatör verilmez; hacim ve kan ürünleriyle sınırlı resüsitasyon, permisif hipotansiyon (SKB ~90 mmHg), perikardiyosentez yerine acil cerrahi ve Stanford A'da doğrudan ameliyathaneye sevk edilir.

KLİNİK UYGULAMA

Sevk ve Transfer

Aort cerrahisi/endovasküler tedavi imkanı olmayan merkezde tanı konulursa BT ve hemodinamik stabilizasyon sonrası gecikmeden kalp-damar cerrahisi merkezine sevk edilir; Stanford A'da mortalite saat başına artar.

KIRMIZI BAYRAKLAR & KLİNİK TUZAKLAR
  • Dikkat: Tek başına normal EKG, normal KB veya normal akciğer grafisi diseksiyonu dışlamaz; ADD-RS yüksekse görüntüleme zorunludur.
  • Dikkat: Göğüs ağrısı + ST yükselmesi + nörolojik defisit veya KB asimetrisi varsa antikoagülan/fibrinolitik vermeyin; önce aort görüntülenmelidir.
  • Dikkat: Beta-bloker öncesi vazodilatör, hipotansif hastaya beta-bloker ve stabil diseksiyonda gereksiz sedasyon/hipotansiyon ciddi komplikasyon yapar.
YEREL PROTOKOL & HASTANE İŞLEYİŞİ AYRIMI

Kalp-damar cerrahisi acil aktivasyonu, aort BT protokolü (EKG-senkronize anjiyografi) ve transfer ambulans organizasyonu kurum prosedürüne göre yürütülür.

Kılavuz Kaynakçası ve Referanslar
DOĞRULANMIŞ KAYNAKLAR
  1. ACC/AHA 2022: 2022 ACC/AHA Guideline for the Diagnosis and Management of Aortic Disease (Isselbacher EM et al., Circulation 2022).
  2. ESC 2024: 2024 ESC Guidelines for the management of peripheral arterial and aortic diseases (Mazzolai L et al., Eur Heart J 2024) & ADvISED Trial (Nazerian P et al., Circulation 2018).