ACİLTıp FOAMed
Sanal Hasta
Tüm Guidelines / 9. Enfeksiyon ve Acil Cerrahi
KATEGORİ 9 Enfeksiyon ve Acil Cerrahi EAU Ürolojik Aciller • ACOG / NICE Ektopik Gebelik • CDC PID SON KONTROL: 2026-11

Ürolojik ve Jinekolojik Aciller: Testis/Over Torsiyonu, Enfekte Taş ve Ektopik Gebelik

Akut skrotum (TWIST skoru, detorsiyon), obstrüktif piyelonefrit, priapizm, akut üriner retansiyon, rüptüre ektopik gebelik ve tubo-ovaryan apse

Testis torsiyonunda 'Zaman Testistir'; semptom başlangıcından itibaren ilk 6 saat içinde cerrahi detorsiyon yapılırsa testis kurtarma oranı >%90 iken, 12 saatten sonra <%50'ye, 24 saatten sonra <%10'a düşer. Renal kolik hastasında ateş, lökositoz veya piyüri eşlik ediyorsa tablo 'Enfekte Hidronefroz / Obstrüktif Piyelonefrit'tir; ürosepsise hızla ilerleyen gerçek bir cerrahi acildir ve acil dekompresyon (DJ stent veya nefrostomi) gerektirir. Üreme çağındaki her kadında alt kadran ağrısı, vajinal kanama veya senkopta rüptüre ektopik gebelik ilk sırada dışlanmalıdır.

İLK DEĞERLENDİRME & KRİTİK ÖNCELİKLER

Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları

  1. Akut skrotal ağrı (veya genç erkek/çocukta yalnız alt karın/kasık ağrısı ve bulantı-kusma!) ile gelen hastada genital muayene yap: Yüksek yerleşimli yatay testis, Kremaster refleksinin kaybı ve Prehn belirtisi negatifliği varsa yüksek klinik şüphede DOPPLER USG'Yİ BEKLEMEDEN Ürolojiyi acil ameliyathane için ara!
  2. Cerrahi gecikecekse yatak başı Manuel Detorsiyon ('Kitap Açma / Open Book' manevrası: torsiyonların %67–85'i mediale doğru olduğu için testisi içten dışa — hastanın uyluğuna doğru — döndür) dene.
  3. Üreme çağındaki kadın hastada (12–55 yaş) karın/pelvik ağrı, adet gecikmesi, vajinal kanama veya açıklanamayan senkop/hipotansiyonda derhal gebelik testi (β-hCG) ve yatak başı POCUS (FAST + Pelvik USG) yap; β-hCG pozitif + Morison poşu veya Douglas boşluğunda serbest sıvı varsa RÜPTÜRE EKTOPİK GEBELİK kabul ederek kan hazırlat ve Kadın Doğumu acil ameliyathaneye çağır!
  4. Renal kolik (böğür ağrısı + hematüri) hastasında ilk basamak analjezik IV/IM NSAİİ'dir (Deksketoprofen 50 mg veya Diklofenak 75 mg; üreteral spazmı ve renal kapsül ödemini doğrudan çözer) ± Parasetamol/Fentanil; ateş (≥38°C) veya sepsis bulgusu varsa derhal kan/idrar kültürü alıp geniş spektrumlu IV antibiyotik başla ve kontrastsız BT + acil ürolojik drenaj planla.
  5. >4 saat süren ağrılı ereksiyon (Düşük akımlı / İskemik Priapizm) kompartman sendromudur: Penil blok sonrası korpus kavernozumdan 19G kelebek iğne ile koyu/hipoksik kan aspire et (kavernozal kan gazında pO₂ <30 mmHg, pCO₂ >60 mmHg, pH <7,25) ve seyreltilmiş Fenilefrin (100–200 mcg/mL'den her 5 dakikada bir 1 mL, maks 1 mg) enjekte et.

Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması

Testis Torsiyonu (TWIST Skoru) vs. Epididymo-Orşit

  • TWIST Skoru (Toplam 7 puan): Testiste sertlik/şişlik (2 p), Kremaster refleksi yokluğu (1 p), Bulantı/kusma (1 p), Yüksek yerleşimli testis (1 p). Skor ≥5 ise (%100 PPV) görüntüleme beklenmeden acil cerrahi eksplorasyon; Skor 2–4 ise acil Skrotal Renkli Doppler USG.
  • Epididymo-Orşit: Daha tedrici başlangıç, dizüri/üretral akıntı, ateş, epididimde lokalize hassasiyet ve Doppler USG'de artmış kanlanma. <35 yaş cinsel aktif erkeklerde C. trachomatis / N. gonorrhoeae (Seftriakson 500 mg–1 g IM/IV tek doz + Doksisiklin 2×100 mg 10 gün); >35 yaş veya üriner girişim öyküsünde enterik Gram-negatifler (Levofloksasin veya Siprofloksasin 10–14 gün) hedeflenir.

Renal Kolikte Kırmızı Bayraklar ve Taş Düşürme (MET)

  • Acil Ürolojik Dekompresyon Endikasyonları: 1) Obstrüksiyon + Enfeksiyon/Ateş (Enfekte taş / Piyonefroz), 2) Soliter (tek) böbrekte obstrüksiyon veya bilateral üreter taşı, 3) Akut böbrek hasarı (kreatinin artışı / anüri), 4) Analjeziklere dirençli (intractable) ağrı veya kusma.
  • Medikal Ekspulsif Tedavi (MET): Komplike olmayan <5 mm taşların >%80'i kendiliğinden düşer; 5–10 mm distal üreter taşlarında Alfa-blokör (Tamsulosin 0,4 mg/gün) spontan taş düşürmeyi kolaylaştırır. >10 mm taşlarda ürolojik girişim gerekir.

Over Torsiyonu, PID ve Tubo-Ovaryan Apse (TOA)

  • Over Torsiyonu: Genellikle ≥5 cm ovaryan kist/kitle veya yardımcı üreme tedavisi zemininde ani başlayan, bıçak saplanır tarzda tek taraflı alt kadran ağrısı ve bulantı/kusma. ÖNEMLİ: Over hem ovaryan arter hem uterin arterden çift kanlandığı için Doppler USG'de arteriyel akımın görülmesi over torsiyonunu DIŞLAMAZ!
  • Pelvik İnflamatuvar Hastalık (PID) & TOA: Servikal hareket hassasiyeti ('avize belirtisi'), adneksiyal hassasiyet, ateş ve pürülan servikal akıntı. Tedavi: Seftriakson 1 g IV/IM + Doksisiklin 2×100 mg PO/IV + Metronidazol 2×500 mg PO/IV (14 gün). USG/BT'de Tubo-Ovaryan Apse (TOA) varsa (özellikle ≥7 cm veya rüptür/sepsis şüphesi) yatış ve drenaj/cerrahi gerekir.

Tedavi ve Yönetim İlkeleri

KLİNİK UYGULAMA

Ektopik Gebelikte Ayrım Bölgesi (Discriminatory Zone) ve Rh Profilaksisi

Transvajinal USG'de β-hCG ≥1.500–3.500 mIU/mL (transabdominal USG'de ≥6.000 mIU/mL) olmasına rağmen intrauterin gebelik kesesi görülemiyorsa ektopik gebelik olasılığı çok yüksektir. Ancak ektopik gebeliklerin önemli bir kısmı β-hCG <1.000 mIU/mL iken de RÜPTÜRE OLABİLİR! Hemodinamisi stabil, rüptüre olmamış seçilmiş olgularda Metotreksat; hemodinamik instabilite veya peritonda serbest kan varsa acil Laparoskopi/Laparotomi yapılır. Rh(-) annede Anti-D İmmünglobulin unutulmamalıdır.

KLİNİK UYGULAMA

Akut Üriner Retansiyon, Hematüri (Pıhtı Retansiyonu) ve Fournier Gangreni

Akut üriner retansiyonda üretral yaralanma şüphesi yoksa (pelvis travması/meada kan yoksa) 16–18 Fr Foley sonda takılır (BPH'da zorlanılırsa Coudé/eğri uçlu sonda veya suprapubik sistostomi); mesanenin hızla boşaltılmasına bağlı hematüri/hipotansiyon nadirdir ve kademeli klempleme gerekmez. Makroskopik hematüri ve pıhtı retansiyonunda geniş lümenli (22–24 Fr) 3 yollu irrigasyonlu Foley sonda ile pıhtılar manuel yıkanıp sürekli mesane irrigasyonuna başlanır. Perianal/skrotal ağrı, eritem, krepitasyon ve sistemik toksisite varsa Fournier Gangreni (nekrotizan fasiit) düşünülerek derhal geniş spektrumlu antibiyotik + acil cerrahi debridman yapılır.

KIRMIZI BAYRAKLAR & KLİNİK TUZAKLAR
  • Dikkat: Yaşlı hastada (>60 yaş) ilk kez başlayan 'renal kolik' (yan/karın ağrısı + hipotansiyon + mikroskopik hematüri) tablosunda en tehlikeli taklitçi RÜPTÜRE ABDOMİNAL AORT ANEVRİZMASIDIR (AAA); yatak başı USG ile aort çapını kontrol etmeden hastayı sadece ağrı kesiciyle bekletmeyin!
  • Dikkat: Doppler USG'de akım normal denilerek klinik olarak tipik Testis veya Over Torsiyonu olan hastada cerrahi konsültasyondan vazgeçmeyin (kısmi veya aralıklı torsiyon-detorsiyonda akım korunabilir).
  • Dikkat: Ateşli ve taşikardik renal kolik hastasını 'ağrısı geçti' diyerek taburcu etmeyin; üreter taşı arkasında biriken enfekte idrar (piyonefroz) saatler içinde ölümcül septik şoka dönüşür.
YEREL PROTOKOL & HASTANE İŞLEYİŞİ AYRIMI

Testis torsiyonu, iskemik priapizm ve obstrüktif piyelonefritte Üroloji; rüptüre ektopik gebelik, over torsiyonu ve tubo-ovaryan apsede Kadın Hastalıkları ve Doğum acil çağrı protokolü işletilir.

Kılavuz Kaynakçası ve Referanslar
DOĞRULANMIŞ KAYNAKLAR
  1. EAU Urological Emergencies & AUA Priapism: European Association of Urology (EAU) Guidelines on Urological Trauma, Urolithiasis and Paediatric Urology (Acute Scrotum) & AUA/SMSNA Guideline on Acute Ischemic Priapism (2022).
  2. ACOG / NICE Ectopic Pregnancy & CDC STI/PID: ACOG Practice Bulletin No. 193: Tubal Ectopic Pregnancy; NICE NG126 Ectopic pregnancy and miscarriage & CDC Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines (Pelvic Inflammatory Disease).