Akut Astım, KOAH Alevlenmesi ve Noninvaziv / İnvaziv Solunum Desteği Kılavuzu
GINA 2024 ve GOLD 2024 Alevlenme Yönetimi, Kontrollü O₂, MgSO₄, CPAP/BiPAP ve Obstrüktif Ventilasyon
Akut astım atağı ve KOAH alevlenmesinde hedef SpO₂, inhale bronkodilatör ve sistemik kortikosteroid dozları, ağır astımda IV Magnezyum Sülfat, hiperkapnik solunum yetmezliğinde BiPAP titrasyonu ve obstrüktif akciğer hastalığında mekanik ventilasyon ayarları.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- Kontrollü Oksijen Hedefi: KOAH alevlenmesinde Venturi maskesi veya nazal kanülle SpO₂ %88–92 hedeflenir (aşırı O₂ hiperkapnik komayı tetikler); akut astım atağında SpO₂ %93–95 (çocuk/gebede ≥%94) hedeflenir.
- Cümle kuramayan, yardımcı solunum kaslarını kullanan, sessiz akciğeri veya bilinç bulanıklığı olan hastada yaşamı tehdit eden astım/KOAH atağı protokolünü başlatın.
- İlk 20 dakikada SABA (Salbutamol) + SAMA (İpratropium) nebül/MDI uygulamasını başlatın.
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. Akut Astım Atağı Basamaklı Yönetimi (GINA 2024)
- Bronkodilatör: Salbutamol 2,5–5 mg nebül (veya spacer ile 4–10 puf) ilk 1 saatte her 20 dakikada bir + orta/ağır atakta İpratropium bromür 500 mcg nebül.
- Sistemik Steroid: İlk 1 saat içinde Prednizolon 40–50 mg PO (veya Metilprednizolon 40–80 mg IV).
- Ağır / İlk Tedaviye Yanıtsız Atak: Magnezyum Sülfat 2 g IV (100 mL SF içinde 20 dakikada infüzyon). Rutin IV aminofilin toksisitesi nedeniyle önerilmez.
- Yaşamı Tehdit Eden Astım Bulguları: Sessiz göğüs (hava girişinin duyulmaması), siyanoz, bradikardi, konfüzyon/letarji ve PaCO₂'nin normalleşmesi veya yükselmesi (≥42 mmHg).
2. KOAH Alevlenmesi (GOLD 2024)
- Bronkodilatör & Steroid: SABA + SAMA nebül + 5 gün süreyle Prednizolon 40 mg/gün PO (veya eşdeğeri IV metilprednizolon).
- Antibiyotik Endikasyonu: Üç kardinal semptomdan (dispne artışı, balgam miktarı artışı, balgam pürülansı artışı) pürülans dahil en az ikisi varsa VEYA mekanik ventilasyon (NİV/invaziv) gerekiyorsa 5–7 gün antibiyotik başlanır.
- Altın Standart Destek — BiPAP: Akut solunumsal asidozda (pH ≤ 7,35 ve PaCO₂ > 45 mmHg) veya ağır dispne/solunum kas yorgunluğunda BiPAP mortaliteyi ve entübasyon oranını belirgin düşürür.
3. Noninvaziv (NİV / HFNC) ve İnvaziv Ventilasyon Ayarları
- BiPAP Başlangıç Ayarları (KOAH): EPAP 4–5 cmH₂O, IPAP 12–15 cmH₂O (Basınç desteği = IPAP - EPAP ≥ 8–10 cmH₂O); solunum iş yükü ve tidal hacme göre IPAP 18–22 cmH₂O'ya titre edilir. 1. saat sonunda pH ve bilinç kontrol edilir.
- Obstrüktif Hastada (Astım/KOAH) İnvaziv Mekanik Ventilasyon: Hava hapsini (Oto-PEEP) ve barotravmayı önlemek için DÜŞÜK solunum sayısı (10–14/dk), DÜŞÜK tidal hacim (6–8 mL/kg İVA), yüksek inspiratuar akım hızı (60–80 L/dk) ve UZUN ekspiryum süresi (I:E = 1:3 – 1:4) ayarlanır; permisif hiperkapniye (pH > 7,15–7,20 olduğu sürece) izin verilir.
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
Astım Entübasyonunda Ketamin Tercihi
Status astmatikusta entübasyon gerektiğinde bronkodilatör etkisi nedeniyle indüksiyon ajanı olarak Ketamin (1,5 mg/kg IV) birinci tercihtir.
- Dikkat: Astım veya KOAH hastasına anksiyete/ajitasyon nedeniyle benzodiazepin veya sedatif verilmesi solunum dürtüsünü baskılayarak solunum arrestine yol açar.
- Dikkat: NİV altındaki hastada ilk 1–2 saatte bilinç kötüleşiyor, pH düşüyor veya hemodinami bozuluyorsa NİV başarısızlığı kabul edilip entübasyon geciktirilmemelidir.
Göğüs hastalıkları servisi / solunum ara yoğun bakım NİV takip protokolü ve KOAH alevlenmesinde Pseudomonas riskine göre antibiyotik seçimi kurum rehberine göre uygulanır.
- GINA 2024: Global Initiative for Asthma (GINA): Global Strategy for Asthma Management and Prevention (2024 Update).
- GOLD 2024 & ERS/ATS: Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of Chronic Obstructive Pulmonary Disease (GOLD 2024 Report) & ERS/ATS Clinical Practice Guidelines on Noninvasive Ventilation.