Sepsis Tanısı, İlk Değerlendirme ve Ampirik Antibiyotik Kılavuzu
Sepsis-3 Kriterleri, Saat-1 (Hour-1) Demeti, Kültür/Antibiyotik Zamanlaması ve Yerel Antibiyogram Ayrımı
Enfeksiyona bağlı yaşamı tehdit eden organ disfonksiyonunun (SOFA ≥2 artış) erken tanınması, qSOFA'nın sınırlılıkları, kan kültürü ve laktat ölçümü, şoklu vs. şoksuz hastada antibiyotik başlama penceresi ve hastane yerel antibiyogramının belirleyici rolü.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- SSC 2021 Önerisi: Tek başına qSOFA tarama aracı olarak kullanılmamalıdır; NEWS2, MEWS, SIRS, vital bulgular, mental durum ve kan gazı laktat düzeyi birlikte değerlendirilmelidir.
- Serum laktat düzeyini hemen ölçün; Laktat > 2 mmol/L ise 2–4 saat içinde seri ölçüm planlayın, Laktat ≥ 4 mmol/L ağır doku hipoperfüzyonunu gösterir.
- Antibiyotik öncesinde (tedaviyi >45 dakika geciktirmeden) en az 2 set (aerobik + anaerobik) kan kültürü ve olası odak kültürlerini (idrar, balgam, yara, BOS) alın.
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. Sepsis-3 Tanımları
- Sepsis: Enfeksiyona karşı düzensiz (disregüle) konak yanıtına bağlı yaşamı tehdit eden organ disfonksiyonu (Bazale göre SOFA skorunda ≥2 puan artış).
- Septik Şok: Yeterli sıvı resüsitasyonuna rağmen Ortalama Arter Basıncını (OAB) ≥ 65 mmHg tutmak için vazopressör gereksinimi VE serum laktat düzeyinin > 2 mmol/L (>18 mg/dL) olması.
2. Antimikrobiyal Zamanlama Algoritması (SSC 2021)
- Septik Şok Varsa veya Sepsis Olasılığı Yüksekse: Tanıdan sonraki İLK 1 SAAT içinde derhal geniş spektrumlu IV antimikrobiyal uygulanır (her saatlik gecikme mortaliteyi artırır).
- Şok Yoksa ve Enfeksiyon Olasılığı Düşük/Belirsizse: Hızlı tanısal inceleme (görüntüleme, biyobelirteçler) yapılır; enfeksiyon şüphesi sürüyorsa ilk 3 saat içinde antimikrobiyal başlanır.
- MRSA ve Çoğul Dirençli Gram-Negatif Kapsaması: Son 90 günde IV antibiyotik/yatış, kateter, hemodiyaliz veya bilinen kolonizasyon varsa MRSA ve anti-psödomonal/karbapenem kapsaması eklenir.
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
Kaynak Kontrolü (Source Control — İlk 6–12 Saat)
Obstrüktif piyelonefritte perkütan nefrostomi/DJ stent, kolanjitte ERCP/drenaj, intraabdominal abse/perforasyonda cerrahi/girişimsel drenaj, nekrotizan fasiitte acil cerrahi debridman ve enfekte santral kateterin çekilmesi antibiyotik kadar hayat kurtarıcıdır.
Beta-Laktam Uygulama Optimizasyonu
Septik şokta ilk yükleme dozu tam doz (böbrek fonksiyonundan bağımsız tam yükleme!) hızlı verilir; izleyen idame dozlarında uzamış infüzyon (3–4 saatlik infüzyon) MİK üzerindeki süreyi artırır.
- Dikkat: Akut böbrek hasarı (ABH) var diye septik şoktaki hastanın İLK DOZ (yükleme dozu) antibiyotiğini azaltmayın; ilk doz dağılım hacmine (Vd) bağlıdır ve tam doz verilir, doz ayarı 2. dozdan itibaren GFR'ye göre yapılır.
- Dikkat: Lomber ponksiyon veya görüntüleme beklemek için menenjit/sepsis şüphesi olan hastada ilk doz IV antibiyotiği geciktirmeyin.
KRİTİK AYRIM: Uluslararası Surviving Sepsis kılavuzu 'ne zaman' (1 saat içinde) ve 'hangi fizyolojik hedeflerle' hareket edileceğini belirler; ancak 'hangi antibiyotiğin' seçileceği (Seftriakson vs. Piperasilin-Tazobaktam vs. Meropenem ± Vankomisin) mutlaka HASTANENİN YEREL ANTİBİYOGRAMI ve Enfeksiyon Kontrol Komitesi (EKK) ampirik tedavi rehberine göre belirlenmelidir.
- Surviving Sepsis 2021: Surviving Sepsis Campaign: International Guidelines for Management of Sepsis and Septic Shock 2021 (Evans L et al., Intensive Care Med 2021).
- Sepsis-3 (JAMA 2016): The Third International Consensus Definitions for Sepsis and Septic Shock (Sepsis-3) (Singer M et al., JAMA 2016).