ACİLTıp FOAMed
Sanal Hasta
Tüm Guidelines / 9. Enfeksiyon ve Acil Cerrahi
KATEGORİ 9 Enfeksiyon ve Acil Cerrahi WAO 2020 • ESCMID/IDSA • WSES SON KONTROL: 2026-11

Anafilaksi, Akut Bakteriyel Menenjit ve Nekrotizan Yumuşak Doku Enfeksiyonu Kılavuzu

İM/IV Adrenalin, Menenjitte LP/BT ve Deksametazon+Antibiyotik Kuralı, Nekrotizan Fasiitte Acil Debridman

Anafilakside birinci basamak İM Adrenalin ve refrakter anafilaktik şokta IV Adrenalin infüzyonu; akut bakteriyel menenjitte görüntüleme/LP'nin antibiyotiği geciktirmemesi ilkesi; nekrotizan fasiitte (NF) klinik kırmızı bayraklar, toksin baskılayıcı antibiyoterapi ve acil cerrahi debridman.

İLK DEĞERLENDİRME & KRİTİK ÖNCELİKLER

Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları

  1. Anafilakside Tek Hayat Kurtarıcı İlaç: Uyluk ön-dış yüzüne (vastus lateralis) sulandırılmamış 1:1000 (1 mg/mL) Adrenalinden erişkinde 0,5 mg (0,5 mL) İM derhal uygulanır. Antihistaminik veya steroid için Adrenalin bir saniye bile geciktirilmez!
  2. Akut Bakteriyel Menenjit Şüphesinde: Kan kültürü alınır alınmaz İLK 1 SAAT içinde IV Deksametazon + ampirik santral sinir sistemi dozunda IV antibiyotik başlanır (LP veya Beyin BT beklenirken antibiyotik bekletilmez!).
  3. Nekrotizan Fasiit Şüphesinde: Muayene bulgusuyla orantısız şiddetli ağrı + hızla yayılan eritem/bül/krepitasyonda görüntüleme beklemek için cerrahi konsültasyon geciktirilmez.

Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması

1. Anafilaksi ve Refrakter Anafilaktik Şok (WAO / ERC)

  • Tanı: Alerjen maruziyeti sonrası dakikalar-saatler içinde cilt/mukoza bulgularına (ürtiker, kaşıntı, dudak-dil şişliği) solunum sıkıntısı (stridor, bronkospazm, hipoksi) VEYA hipotansiyon/senkop/GİS semptomlarının eşlik etmesi (Bilinen alerjenle maruziyet sonrası tek başına hipotansiyon da anafilaksidir).
  • Pozisyon: Hasta düz yatırılır ve bacakları kaldırılır (solunum sıkıntısında yarı oturur, gebede sol yan). Hastayı aniden ayağa kaldırmak veya oturtmak 'boş ventrikül sendromu' ile ani kardiyak arrest yapar!
  • Refrakter Anafilaksi: 5 dakika arayla yapılan 2 doz İM Adrenaline ve 20 mL/kg hızlı IV izotonik kristaloid bolusuna yanıt yoksa düşük konsantrasyonlu (10 mcg/mL: 1 mg Adrenalin + 100 mL SF) IV Adrenalin pompa infüzyonu başlanır.

2. Akut Bakteriyel Menenjit (ESCMID / IDSA Kılavuzu)

  • LP Öncesi Beyin BT Endikasyonları: İmmünsüpresyon, bilinen SSS lezyonu, yeni başlangıçlı nöbet (son 1 hafta), papilödem, fokal nörolojik defisit veya GKS < 10 (orta-ağır bilinç bozukluğu). Bunlar YOKSA BT çekilmeden doğrudan LP yapılır; bunlar VARSA kan kültürü alınıp Deksametazon + IV Antibiyotik hemen verilir ve ardından BT çekilir.
  • Deksametazon Kuralı: Pnömokok menenjitinde işitme kaybını ve mortaliteyi azaltmak için ilk antibiyotik dozuyla birlikte (veya 10–15 dk önce) Deksametazon 0,15 mg/kg IV (erişkinde 10 mg IV, 6 saatte bir, 4 gün) verilir.
  • Ampirik SSS Dozunda Antibiyotik: <50 yaş erişkin → Seftriakson 2×2 g IV + Vankomisin 2×15–20 mg/kg IV. ≥50 yaş, gebelik, alkolizm veya immünsüpresyon → Listeria monocytogenes kapsaması için rejime Ampisilin 6×2 g IV eklenir (Viral ensefalit şüphesi eşlik ediyorsa + Asiklovir 3×10 mg/kg IV).

3. Nekrotizan Yumuşak Doku Enfeksiyonu (Nekrotizan Fasiit — WSES / IDSA)

  • Klinik Kırmızı Bayraklar: Ciltteki görünümle orantısız çok şiddetli ağrı (veya sinir harabiyeti geliştiğinde anestezi/hissizlik), eritem sınırlarının ötesine taşan tahta sertliğinde ödem, hemorajik/morumsu büller, cilt altı krepitasyonu ve sıvıya dirençli hipotansiyon.
  • LRINEC Skoru Uyarısı: LRINEC ≥ 6 nekrotizan fasiit olasılığını güçlendirir ancak duyarlılığı düşüktür; düşük LRINEC skoru veya normal grafi nekrotizan fasiiti DIŞLAMAZ!
  • Tedavi Üçlüsü: 1) ACİL CERRAHİ EKSPLORASYON VE DEBRİDMAN (en önemli mortalite belirleyicisi), 2) Geniş spektrumlu antibiyotik (Meropenem veya Piperasilin-Tazobaktam + Vankomisin + bakteriyel ekzotoksin üretimini durdurmak için KLİNDAMİSİN 3×900 mg IV), 3) Agresif sıvı/vazopressör resüsitasyonu.

Tedavi ve Yönetim İlkeleri

KLİNİK UYGULAMA

Anafilakside Taburculuk ve Bifazik Reaksiyon Gözlemi

Tek doz İM Adrenalinle hızla düzelen hastalar en az 6–8 saat; ≥2 doz Adrenalin gereken, ağır bronkospazm/hipotansiyon geçiren veya yalnız yaşayan hastalar 12–24 saat gözlenir. Taburculukta mutlaka Adrenalin Oto-enjektörü reçete edilir ve kullanım eğitimi verilir.

KIRMIZI BAYRAKLAR & KLİNİK TUZAKLAR
  • Dikkat: Beta-bloker kullanan hastada Adrenaline dirençli anafilaktik şok gelişirse Glukagon 1–5 mg IV (5 dakikada, kusmaya karşı yan pozisyonda) uygulanır.
  • Dikkat: Laringeal ödem / stridor gelişen anafilaksi hastasında havayolu dakikalar içinde tamamen kapanabilir; en deneyimli hekim tarafından video laringoskop ve krikotirotomi hazırlığıyla erken entübasyon yapılmalıdır.
YEREL PROTOKOL & HASTANE İŞLEYİŞİ AYRIMI

Enfeksiyon hastalıkları uzman onayı gerektiren kısıtlı antibiyotiklerin (Meropenem, Vankomisin, Linezolid) acil serviste ilk doz uygulaması EKK onayı beklenmeden 'Acil İlk Doz İstisnası' ile derhal yapılır.

Kılavuz Kaynakçası ve Referanslar
DOĞRULANMIŞ KAYNAKLAR
  1. WAO 2020 & ERC 2021: World Allergy Organization (WAO) Anaphylaxis Guidance 2020 (Cardona V et al., World Allergy Organ J) & ERC 2021 Special Circumstances.
  2. ESCMID 2016 & IDSA: ESCMID Guideline on the Diagnosis and Treatment of Acute Bacterial Meningitis (van de Beek D et al., Clin Microbiol Infect) & IDSA Practice Guidelines for Skin and Soft Tissue Infections.