Toplum Kökenli Pnömoni (TKP): Tanı, Şiddet Değerlendirmesi ve Ampirik Tedavi Kılavuzu
CURB-65 / IDSA-ATS Ağır Pnömoni Kriterleri, Ayaktan–Servis–Yoğun Bakım Rejimleri ve Ağır TKP'de Kortikosteroid
Toplum kökenli pnömonide yatış yeri klinik değerlendirme ve skorlarla belirlenir; ağır TKP'de beta-laktam + makrolid kombinasyonu, erken antibiyotik ve uygun hastada hidrokortizon önerilir. MRSA/Pseudomonas kapsamı yalnız risk faktörü varlığında eklenir.
Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları
- SpO₂, solunum sayısı, kan basıncı, bilinç; hipoksemide hedef SpO₂ %92–96 (hiperkapni riski olanlarda %88–92) ile oksijen.
- Akciğer grafisi (veya POCUS), hemogram, CRP, üre/BUN, kreatinin, elektrolitler, laktat ve kan gazı. Sepsis bulgusu varsa ilk saat içinde antibiyotik.
- Ağır pnömoni veya yatışta tedavi öncesi iki set kan kültürü ve balgam kültürü; mevsiminde influenza/COVID-19 testi; ağır olguda pnömokok ve Legionella idrar antijeni.
Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması
1. Şiddet ve Yatış Yeri
- CURB-65 0–1 ayaktan, 2 kısa yatış veya yakın izlem, ≥3 ağır pnömoni (yoğun bakım değerlendirmesi). Skor klinik yargının yerine geçmez; hipoksemi, sosyal durum ve oral alım da değerlendirilir.
- IDSA/ATS ağır TKP — majör kriterler: vazopressör gerektiren septik şok veya invaziv mekanik ventilasyon. Minör kriterler (≥3 ağır kabul): solunum sayısı ≥30, PaO₂/FiO₂ ≤250, multilober tutulum, konfüzyon, BUN ≥20 mg/dL, lökosit <4000, trombosit <100.000, vücut ısısı <36 °C, agresif sıvı gerektiren hipotansiyon.
2. Ampirik Antibiyotik Seçimi
- Ayaktan, ek hastalığı olmayan: amoksisilin 1 g 8 saatte bir veya doksisiklin; makrolid yalnız bölgesel pnömokok makrolid direnci <%25 ise.
- Ayaktan, ek hastalığı olan (KOAH, diyabet, kalp/karaciğer/böbrek hastalığı, alkol): amoksisilin-klavulanat veya sefuroksim + makrolid/doksisiklin, ya da tek başına solunum florokinolonu (levofloksasin 750 mg, moksifloksasin 400 mg).
- Serviste: beta-laktam (seftriakson 1–2 g/gün, ampisilin-sulbaktam) + makrolid (azitromisin 500 mg) veya tek başına solunum florokinolonu. Yoğun bakımda: beta-laktam + makrolid (veya + florokinolon).
- MRSA veya Pseudomonas kapsamı (vankomisin/linezolid; piperasilin-tazobaktam, sefepim, meropenem) yalnız önceki solunum yolu izolasyonu ya da son 90 günde hastane yatışı ve parenteral antibiyotik öyküsü varsa eklenir; kültür sonucuna göre daraltılır.
Tedavi ve Yönetim İlkeleri
Ağır TKP'de Kortikosteroid
Ağır TKP'de (yoğun bakım gerektiren, solunum yetmezliği veya şok) hidrokortizon 200 mg/gün IV infüzyon başlanması mortaliteyi azaltır (CAPE COD; ATS 2025). İnfluenza pnömonisinde rutin steroid önerilmez; ağır olmayan pnömonide yarar gösterilmemiştir.
Süre, Geçiş ve Taburculuk
Klinik stabilite (ateşsizlik, normal vital bulgular, oral alım) sağlandığında oral tedaviye geçilir; toplam süre çoğunlukla 5 gündür. İnfluenza pozitif hastada oseltamivir 75 mg günde 2 kez, 5 gün. Parapnömonik efüzyonda POCUS ile değerlendirme ve gerekirse torasentez.
- Dikkat: Normal akciğer grafisi erken pnömoniyi, nötropenik ve dehidrate hastada infiltratı gizleyebilir; hipoksemik hastada BT veya POCUS düşünün.
- Dikkat: Taburcu edilen genç hastada yüksek solunum sayısı ve düşük SpO₂ değerinin yalnızca 'CURB-65 düşük' diye göz ardı edilmesi erken geri dönüşlere neden olur.
- Dikkat: Gereksiz geniş spektrumlu (MRSA/Pseudomonas) tedavi, risk faktörü olmayan hastada yarar sağlamaz ve direnç ile C. difficile riskini artırır.
Ampirik antibiyotik seçimi kurumun antibiyogramı, enfeksiyon hastalıkları kurulu önerileri ve Türk Toraks Derneği erişkin TKP uzlaşı raporu ile birlikte uygulanır.
- IDSA/ATS 2019: Diagnosis and Treatment of Adults with Community-acquired Pneumonia: An Official Clinical Practice Guideline of the ATS and IDSA (Metlay JP et al., Am J Respir Crit Care Med 2019).
- ERS/ESICM/ESCMID/ALAT 2023: Guidelines for the Management of Severe Community-Acquired Pneumonia (Martin-Loeches I et al., Intensive Care Med 2023).
- ATS 2025: Systemic Corticosteroids for the Treatment of Severe Community-Acquired Pneumonia: An Official ATS Clinical Practice Guideline (Am J Respir Crit Care Med 2025).