ACİLTıp FOAMed
Sanal Hasta
Tüm Guidelines / 1. Göğüs Ağrısı ve Akut Koroner Sendrom
KATEGORİ 1 Göğüs Ağrısı ve Akut Koroner Sendrom ESC 2018 Senkop • ESC 2024 Hipertansiyon • AHA 2024 SON KONTROL: 2026-11

Senkop Risk Sınıflaması ve Hipertansif Acil Durumlar Kılavuzu

Kardiyak vs Refleks/Ortostatik Senkop (ESC 2018), San Francisco Kuralı, Hipertansif Acil vs Asemptomatik Yüksek Tansiyon (ESC 2024)

Geçici bilinç kaybı (senkop) ile başvuran hastada ölümcül kardiyak/vasküler nedenlerin (aritmi, PE, aort diseksiyonu, AAA, GİS kanama, ektopik gebelik) ilk 10 dakikada taranması; kan basıncı yüksekliğinde akut hedef organ hasarı (HMOD) varlığına göre hipertansif acil ile asemptomatik şiddetli hipertansiyonun ayrımı ve organ bazlı KB düşürme hedefleri.

İLK DEĞERLENDİRME & KRİTİK ÖNCELİKLER

Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları

  1. Her senkop hastasında 12 derivasyonlu EKG zorunludur: Brugada paterni, uzun/kısa QT, WPW (delta dalgası), ARVC (epsilon dalgası/V1-V3 T negatifliği), hipertrofik KMP, bifasiküler blok/AV blok ve akut iskemi/PE (S1Q3T3, V1-V4 T negatifliği) arayın.
  2. Ortostatik vital bulgular (yatarken ve ayağa kalktıktan 1 ve 3 dk sonra: SKB ≥20 mmHg veya DKB ≥10 mmHg düşüş), parmak ucu kan şekeri, hemoglobin/venöz kan gazı ve doğurganlık çağındaki kadında β-hCG bakın; >50 yaşta POCUS ile abdominal aortu değerlendirin.
  3. Şiddetli hipertansiyonda (KB ≥180/110–120 mmHg) ilk soru 'Tansiyon kaç?' değil, 'Akut hedef organ hasarı (beyin, kalp, aort, böbrek, retina, eklampsi) var mı?' sorusudur.

Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması

1. Senkopta Yüksek Risk (Yatış / Monitörize Gözlem) Kriterleri (ESC 2018)

  • Öykü Kırmızı Bayrakları: Efor sırasında veya yatar pozisyonda (supin) gelişen senkop, öncesinde çarpıntı veya göğüs/sırt ağrısı, prodromsuz aniden düşüp kafa travması geçirme, ailede genç yaşta (<40 yaş) açıklanamayan ani ölüm öyküsü, yapısal kalp hastalığı / düşük EF varlığı.
  • San Francisco Senkop Kuralı (CHESS): Konjestif kalp yetmezliği öyküsü, Hematokrit <%30, EKG anormalliği, Nefes darlığı (Shortness of breath), Triyajda Sistolik KB <90 mmHg — herhangi biri varsa yüksek risk.
  • Düşük Riskli Refleks (Vazovagal) Senkop: Uzun süre ayakta kalma, sıcak ortam, ağrı/kan görme sonrası prodromal terleme-bulantı-görme kararması ile gelişen, muayenesi ve EKG'si tamamen normal hastalar güvence verilerek taburcu edilir.

2. Hipertansif Acil (Emergency) vs. Asemptomatik Şiddetli Hipertansiyon

  • Asemptomatik Şiddetli Hipertansiyon (Eski adıyla 'Urgency'): KB ≥180/110 mmHg olmasına karşın akut hedef organ hasarı (göğüs ağrısı, dispne, nörolojik defisit, akut böbrek hasarı, papilödem/hemoraji) YOKTUR. Acil serviste IV antihipertansif veya dilaltı kısa etkili nifedipin VERİLMEZ (ani hipotansiyonla inme/MI tetikler!); oral tedavi başlanır/düzenlenir ve 1–7 gün içinde poliklinik kontrolü planlanır.
  • Hipertansif Acil (Emergency): Akut hedef organ hasarı VARDIR; yoğun bakım/monitörize alanda titre edilebilir kısa etkili IV ajanlarla (Nikardipin, Labetalol, Esmolol, Nitrogliserin) yönetilir.

3. Hipertansif Acillerde Organ Bazlı Kan Basıncı Hedefleri (ESC 2024)

  • Akut Aort Diseksiyonu: En hızlı hedef! İlk 5–10 dakikada kalp hızı <60/dk ve SKB 100–120 mmHg (Esmolol/Labetalol + Nikardipin/Nitroprussid).
  • Kardiyojenik Akut Akciğer Ödemi: Hemen SKB <140 mmHg (IV Nitrogliserin + Furosemid; beta-bloker verilmez).
  • Ağır Preeklampsi / Eklampsi / HELLP: Hemen SKB <160 mmHg ve DKB <105 mmHg (IV Labetalol + Magnezyum Sülfat ± oral Nifedipin/IV Hidralazin).
  • Hipertansif Ansefalopati / Malign Hipertansiyon: İlk 1 saatte Ortalama Arter Basıncını (OAB) %20–25 düşür (Labetalol veya Nikardipin); daha hızlı düşürmek serebral otoregülasyonu bozar.

Tedavi ve Yönetim İlkeleri

KLİNİK UYGULAMA

Senkopta Gizli Pulmoner Emboli ve GİS Kanama Taraması

İlk kez senkopla başvuran yaşlı hastada taşikardi, hipoksemi, DVT bulgusu veya alternatif açıklama yoksa Pulmoner Emboli (Wells/Yaşa uyarlı D-dimer) ve gizli GİS kanaması (rektal tuşe/melena, Hb düşüşü) mutlaka araştırılmalıdır.

KLİNİK UYGULAMA

Sempatomimetik / Kokain İlişkili Hipertansif Acil

Kokain veya amfetamin intoksikasyonuna bağlı hipertansiyon ve göğüs ağrısında ilk basamak IV Benzodiazepindir (anksiyete ve santral sempatik deşarjı keser), gerekirse fentolamin/nitrogliserin eklenir; saf beta-bloker (karşılanmamış alfa-vazokonstriksiyon riski nedeniyle) tek başına verilmez.

KIRMIZI BAYRAKLAR & KLİNİK TUZAKLAR
  • Dikkat: Asemptomatik yüksek tansiyonda dilaltı (sublingual) kapsül nifedipin kırmak veya hızlı IV furosemid/kaptopril yüklemek kontrolsüz hipotansiyon, watershed iskemik inme ve akut koroner iskemiye yol açar.
  • Dikkat: Senkop geçiren hastada 'başını çarptı' diyerek yalnızca Beyin BT çekip EKG'yi atlamak ölümcül aritmiyi kaçırır; senkopta Beyin BT yalnız kafa travması veya fokal nörolojik bulgu varsa endikedir.
YEREL PROTOKOL & HASTANE İŞLEYİŞİ AYRIMI

Kardiyak senkop şüphesinde telemetri/koroner yoğun bakım yatış veya implante loop recorder / Holter poliklinik randevu süreci kurum kardiyoloji protokolüne göre yürütülür.

Kılavuz Kaynakçası ve Referanslar
DOĞRULANMIŞ KAYNAKLAR
  1. ESC 2018 Syncope: 2018 ESC Guidelines for the diagnosis and management of syncope (Brignole M et al., Eur Heart J 2018).
  2. ESC 2024 Hypertension & AHA 2024: 2024 ESC Guidelines for the management of elevated blood pressure and hypertension (McEvoy JW et al., Eur Heart J 2024) & AHA Scientific Statement on Inpatient Elevated Blood Pressure (Circulation 2024).