ACİLTıp FOAMed
Sanal Hasta
Tüm Guidelines / 8. Çocuk ve Özel Gruplar
KATEGORİ 8 Çocuk ve Özel Gruplar AAP 2014 / NICE NG9 / GINA 2024 / CPS SON KONTROL: 2026-11

Çocukta Solunum Acilleri: Krup, Bronşiyolit ve Akut Astım Atağı Kılavuzu

Deksametazon ve Nebül Adrenalin, Bronşiyolitte Destek Tedavi, Astımda Salbutamol–İpratropium–Magnezyum

Çocukta solunum sıkıntısı yaş, stridor veya hışıltı ve ateşe göre ayrılır. Krupta tek doz deksametazon tüm şiddetlerde, nebül adrenalin orta-ağır olguda verilir; bronşiyolitte tedavi destekleyicidir; astım atağında inhaler salbutamol, sistemik steroid ve ağır atakta IV magnezyum basamakları uygulanır.

İLK DEĞERLENDİRME & KRİTİK ÖNCELİKLER

Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları

  1. Çocuğu ebeveyn kucağında, sakin tutun; ajite eden işlemlerden (boğaz muayenesi, gereksiz kan alma) kaçının. Pediatrik Değerlendirme Üçgeni: görünüm, solunum işi, cilt dolaşımı.
  2. Solunum sayısı, SpO₂, retraksiyonlar, burun kanadı solunumu, stridor/hışıltı, konuşma/beslenme yeteneği ve bilinç; yorgunluk ve 'sessiz göğüs' ağır bulgulardır.
  3. Ayırıcı tanı: yabancı cisim (ani başlangıç, tek taraflı bulgular), epiglottit/bakteriyel trakeit (toksik görünüm, salya, yüksek ateş), anafilaksi ve pnömoni.

Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması

1. Krup (Laringotrakeobronşit)

  • Tipik olarak 6 ay–3 yaş, havlar tarzda öksürük, inspiratuvar stridor ve ses kısıklığı; gece kötüleşir. Westley skoru şiddeti sınıflamada yardımcıdır.
  • Deksametazon 0,15–0,6 mg/kg PO tek doz (en çok 16 mg; hafif olguda 0,15 mg/kg yeterlidir) tüm şiddetlerde verilir; kusan çocukta IM veya nebül budesonid 2 mg alternatiftir.
  • Orta-ağır krupta (istirahatte stridor, retraksiyon) nebül L-adrenalin 1:1000, 0,5 mL/kg (en çok 5 mL); etkisi 2 saatte azalır, bu nedenle uygulamadan sonra en az 2–4 saat gözlem gerekir.

2. Bronşiyolit ve Akut Astım

  • Bronşiyolit (<2 yaş, viral ÜSYE sonrası hışıltı/raller): Rutin salbutamol, adrenalin, steroid, antibiyotik ve acilde hipertonik salin önerilmez. Burun aspirasyonu, beslenme/sıvı desteği; SpO₂ sürekli <%90–92 ise oksijen; artan solunum işinde yüksek akımlı nazal kanül.
  • Bronşiyolitte yatış riski: <3 ay (özellikle <6 hafta), prematürite, kronik akciğer/konjenital kalp hastalığı, apne, beslenmenin <%50–75'e düşmesi ve dehidratasyon.
  • Astım atağı: Salbutamol ölçülü doz inhaler + aralık odacığı 2–10 puf (ağırda 20 dakikada bir, ilk saat 3 kez); ağır atakta ipratropium eklenir. Prednizolon 1–2 mg/kg (en çok 40 mg) veya deksametazon 0,3–0,6 mg/kg PO.
  • Ağır/yaşamı tehdit eden astımda IV magnezyum sülfat 40 mg/kg (en çok 2 g) 20 dakikada; yanıtsızlıkta yoğun bakım, IV salbutamol veya aminofilin uzman kararıyla.

Tedavi ve Yönetim İlkeleri

KLİNİK UYGULAMA

Taburculuk Kriterleri

Krupta istirahatte stridor olmaması ve adrenalin sonrası 2–4 saatlik gözlemde tekrar etmemesi; bronşiyolitte oda havasında yeterli SpO₂, yeterli beslenme ve güvenilir bakım; astımda inhaler aralığının 3–4 saate uzaması, SpO₂ ≥%94 ve inhaler tekniğinin öğretilmesi.

KLİNİK UYGULAMA

Havayolu Hazırlığı

Ağır üst havayolu obstrüksiyonunda (krup, epiglottit) entübasyon deneyimli ekip tarafından, beklenenden 0,5–1 numara küçük tüp hazırlanarak ve çocuğu ajite etmeden ameliyathane/yoğun bakım koşullarında yapılmalıdır.

KIRMIZI BAYRAKLAR & KLİNİK TUZAKLAR
  • Dikkat: Stridoru azalan ama bilinci bulanıklaşan, retraksiyonu azalan krup hastası düzelmiyor, yoruluyordur.
  • Dikkat: Ani başlayan öksürük-boğulma atağı ve tek taraflı hışıltı yabancı cisim aspirasyonudur; normal akciğer grafisi dışlamaz.
  • Dikkat: Toksik görünümlü, salyası akan, öne eğilerek oturan çocukta boğazı dil basacağıyla muayene etmek tam obstrüksiyona yol açabilir.
YEREL PROTOKOL & HASTANE İŞLEYİŞİ AYRIMI

Yüksek akımlı nazal kanül uygulama yeri, pediatrik yoğun bakım ve pediatrik anestezi erişimi ile sevk kriterleri kurum olanaklarına göre belirlenir.

Kılavuz Kaynakçası ve Referanslar
DOĞRULANMIŞ KAYNAKLAR
  1. AAP 2014: Clinical Practice Guideline: The Diagnosis, Management, and Prevention of Bronchiolitis (Ralston SL et al., Pediatrics 2014).
  2. NICE NG9: Bronchiolitis in Children: Diagnosis and Management (NICE Guideline NG9, güncelleme 2021).
  3. GINA 2024: Global Strategy for Asthma Management and Prevention (Global Initiative for Asthma, 2024 Report).
  4. CPS: Acute Management of Croup in the Emergency Department (Canadian Paediatric Society Position Statement; Ortiz-Alvarez O, Mikrogianakis A).