ACİLTıp FOAMed
Sanal Hasta
Tüm Guidelines / 9. Enfeksiyon ve Acil Cerrahi
KATEGORİ 9 Enfeksiyon ve Acil Cerrahi AAO Oftalmoloji • AAO-HNS Epistaksis • WAO/EAACI Anjiyoödem SON KONTROL: 2026-11

Üst Hava Yolu, KBB ve Göz Acilleri: Anjiyoödem, Epistaksis, Derin Boyun ve Görme Kaybı

Bradikinin/ACEİ anjiyoödemi, epiglottit/Ludwig anjini, anterior/posterior epistaksis, kimyasal göz yanığı, akut açı kapanması glokomu ve orbital selülit

Stridor, boğuk ses ('hot potato voice'), salyasını yutamama (drooling) ve tripod pozisyonu üst hava yolu obstrüksiyonunun yakın arrest habercileridir; bu hastalarda körlemesine veya paralitikli standart RSI yerine uyanık fiberoptik/video laringoskopi ve krikotiroidotomi hazırlığı şarttır. Göz acillerinde TEK gerçek 'tetkikten önce tedavi' endikasyonu KİMYASAL GÖZ YANIĞIDIR (görme keskinliği ölçülmeden derhal yıkama başlanır). ACE inhibitörü kaynaklı veya herediter anjiyoödem bir bradikinin aracılı tablodur; adrenalin, antihistaminik ve steroidlere yanıt vermez!

İLK DEĞERLENDİRME & KRİTİK ÖNCELİKLER

Yatak Başı İlk Yaklaşım Adımları

  1. Kimyasal göz temaslarında (özellikle alkali: kireç, çamaşır suyu, lavabo açıcı, çimento — likefaksiyon nekrozu yapar!) görme muayenesini BEKLEMEDEN topikal anestezik (Proparakain/Oksibuprokain) damlat, kapakları ekarte et ve en az 30 dakika boyunca 1–2 Litre %0,9 NaCl veya Ringer Laktat ile konjonktival forniksleri yıka (hedef konjonktiva pH'ı 7,0–7,4).
  2. Dil, dudak ve uvula ödemi (Anjiyoödem) ile gelen hastada ses kısıklığı, stridor ve dispneyi değerlendir: Ürtiker/kaşıntı eşlik ediyorsa (Histaminerjik/Anafilaktik) derhal IM Adrenalin 0,5 mg + H1/H2 blokör + Steroid ver; ürtiker YOK ve hasta ACE İnhibitörü kullanıyorsa veya Herediter Anjiyoödem (C1 esteraz eksikliği) öyküsü varsa (Bradikinin aracılı) İkatibant 30 mg SC, C1-İnhibitör konsantresi veya yoksa 2 ünite Taze Donmuş Plazma (TDP) hazırla ve ERKEN uyanık entübasyon planla.
  3. Epistaksiste (burun kanaması) ABC'yi ve antikoagülan/antiagregan öyküsünü değerlendir; burun içindeki pıhtıları sümkürterek temizle, topikal vazokonstriktör + anestezik (%0,05 Oksimetazolin + %2–4 Lidokain veya Adrenalin + Traneksamik asit emdirilmiş pamuk) uygula ve hastayı başı hafif öne eğik oturtarak burun kanatlarını (alaf/kartilaj kısmı, kemik köprüyü değil!) 10–15 dakika kesintisiz sık.
  4. Orbital travma, proptozis (gözün öne fırlaması), taş gibi sert glob, şiddetli ağrı, RAPD (afferent pupil defekti) ve görme azalması varsa Retrobulber Hematom / Orbital Kompartman Sendromu tanı: BT'Yİ BEKLEMEDEN yatak başı Lateral Kantotomi ve İnferior Kantoliz yaparak optik siniri kurtar!
  5. Akut tek taraflı ağrısız ani görme kaybında ('perde inmesi') Santral Retinal Arter Tıkanıklığı (CRAO - 'Gözün İnmesi'; fundusta kiraz kırmızısı makula) veya Retina Dekolmanı düşün; POCUS (Oküler USG) ile vitreus kanaması, retina dekolmanı ve optik sinir kılıf çapını değerlendir.

Tanı, Risk Sınıflaması ve Klinik Karar Algoritması

Üst Hava Yolu Enfeksiyonları: Peritonsiller Apse, Epiglottit, Ludwig Anjini

  • Peritonsiller Apse (Kinsi): Şiddetli tek taraflı boğaz ağrısı, ateş, trismus (ağzı açamama), 'sıcak patates sesi' ve uvulanın karşı tarafa deviye olması (Basit tonsillofarenjitten Centor/McIsaac skoru ile ayrılır). Tedavi: İğne aspirasyonu/insizyon-drenaj + Ampisilin-Sulbaktam 3 g IV veya Klindamisin 600–900 mg IV + Deksametazon 10 mg IV.
  • Akut Epiglottit (Supraglottit) & Retofaringeal Apse: Erişkinde H. influenzae, S. pneumoniae, S. aureus kaynaklı şiddetli odinofaji (orofarenks muayenesi normal görünmesine rağmen yutkunamama!), salya akması ve stridor. Boyun yan grafisinde 'başparmak (thumbprint) işareti' veya prevertebral mesafe genişlemesi. Tedavi: Seftriakson 2 g IV + Vankomisin + Deksametazon ve ameliyathane/deneyimli ekip eşliğinde hava yolu güvencesi.
  • Ludwig Anjini: Alt molar diş enfeksiyonundan kaynaklanan bilateral submandibüler ve sublingual mesafe selüliti/flegmonu; ağız tabanı tahta gibi serttir ve dili yukarı-arkaya iterek ani asfiksi yapar.

Anterior vs. Posterior Epistaksis Yönetimi

  • Anterior Epistaksis (%90; Kiesselbach pleksusu / Little alanı): Anterior rinoskopide kanama odağı görülürse gümüş nitrat çubukla koterize edilir (septumun iki tarafı aynı anda koterize edilmez -> septal perforasyon!). Durmazsa Traneksamik asit (500 mg/5 mL ampul) emdirilmiş Merocel/Spongostan veya anterior nazal tampon uygulanır.
  • Posterior Epistaksis (%10; Sfenopalatin arter dalları): Yaşlı, antikoagülan kullanan hastada çift taraflı ve orofarenks arka duvarından aşağı oluk gibi akan durdurulamayan kanama. Çift balonlu epistaksis kateteri veya arka koanaya yerleştirilip şişirilen 12–14 Fr Foley sonda + anterior tampon uygulanır; hipoksi ve vagal bradikardi/apne riski nedeniyle hasta mutlaka monitörize edilerek yatırılır ve KBB/Girişimsel Radyoloji (embolizasyon/ligasyon) konsülte edilir.

Kırmızı Göz ve Görme Tehdidi: Akut Açı Kapanması Glokomu & Orbital Selülit

  • Akut Açı Kapanması Glokomu: Karanlık ortamda veya antikolinerjik/sempatomimetik ilaç sonrası başlayan şiddetli göz/baş ağrısı, bulantı-kusma (akut karın veya SAK ile karışır!), ışık etrafında haleler, bulanık kornea, ışığa yanıtsız mid-dilate (orta genişlikte sabit) pupil ve göz içi basıncının (GİB) >40–60 mmHg olması (palpasyonla taş gibi sert glob). Tedavi: Timolol %0,5 damla + Apraklonidin/Brimonidin damla + Dorzolamid damla + Asetazolamid 500 mg IV/PO + 30–60 dk sonra Pilokarpin %1–2 damla; düşmezse %20 Mannitol 1–2 g/kg IV ve acil Göz konsültasyonu (lazer iridotomi).
  • Preseptal vs. Orbital (Postseptal) Selülit: Preseptal selülitte sadece göz kapağı kızarık/ödemlidir, görme ve göz hareketleri normaldir. Orbital selülitte ise proptozis, göz hareketlerinde kısıtlılık ve ağrı (oftalmopleji), görme azalması veya RAPD vardır; kavernöz sinüs trombozu ve menenjit riski nedeniyle Kontrastlı Orbita BT + IV Vankomisin + Seftriakson/Piperasilin-Tazobaktam + Acil Göz/KBB yatışı gerekir.

Tedavi ve Yönetim İlkeleri

KLİNİK UYGULAMA

Santral Retinal Arter Tıkanıklığı (CRAO) — 'Gözün İnmesi'

Ani, ağrısız, tek taraflı ağır görme kaybı ve belirgin RAPD vardır. Karotis kaynaklı tromboemboli (inme eşdeğeri) veya ≥50 yaşta Dev Hücreli (Temporal) Arterit (baş ağrısı, çene klodikasyosu, yüksek sedim/CRP -> diğer gözü korumak için derhal Metilprednizolon 1.000 mg IV!) düşünülür. İlk 4,5 saatte başvuran CRAO olguları Akut İnme Ekibi ve Göz Hastalıkları ile birlikte IV tromboliz ve inme etyolojisi açısından acilen değerlendirilmelidir.

KLİNİK UYGULAMA

Gözde Topikal Anestezik ve Steroid Damla Yasağı

Korneal abrazyon veya ultraviyole (kaynak/kar yanığı) keratitinde muayene için damlatılan topikal anestezik (Proparakain/Alkain) ASLA HASTAYA REÇETE EDİLMEZ VEYA EVE VERİLMEZ (kornea epitel iyileşmesini durdurur, korneal erime/perforasyon ve körlük yapar). Ayrıca herpetik keratit (flöresein boyamada dendritik ülser) dışlanmadan ve Göz hekimi görmeden hiçbir kırmızı göze topikal steroidli damla başlanmaz.

KIRMIZI BAYRAKLAR & KLİNİK TUZAKLAR
  • Dikkat: Epiglottit veya Ludwig anjini olan ve tripod pozisyonunda oturan hastayı muayene veya BT çekimi için DÜZ YATIRMAYIN; yerçekimiyle ödemli dokular hava yolunu tam kapatarak ani arrest gelişir!
  • Dikkat: Şiddetli baş ağrısı ve kusma ile gelen yaşlı hastada gözlerini kontrol etmeyi unutmayın; Akut Açı Kapanması Glokomu sıklıkla subaraknoid kanama veya migren sanılarak saatlerce gecikir ve kalıcı körlük bırakır.
  • Dikkat: Kontakt lens kullanan hastada korneal abrazyon/ülser varsa Pseudomonas aeruginosa riski nedeniyle göz KAPATILMAZ (bandaj yapılmaz) ve antipsödomonal topikal antibiyotik (florokinolon/tobramisin) başlanır.
YEREL PROTOKOL & HASTANE İŞLEYİŞİ AYRIMI

Hava yolu tehdidi olan anjiyoödem ve derin boyun enfeksiyonlarında KBB ve Anestezi ekibiyle ameliyathane şartlarında uyanık entübasyon/trakeostomi; akut glokom, CRAO, açık glob yaralanması ve orbital selülitte acil Göz Hastalıkları konsültasyonu sağlanır.

Kılavuz Kaynakçası ve Referanslar
DOĞRULANMIŞ KAYNAKLAR
  1. AAO-HNS Epistaxis & WAO/EAACI Angioedema: Clinical Practice Guideline: Nosebleed (Epistaxis) (Tunkel DE et al., Otolaryngol Head Neck Surg 2020) & International WAO/EAACI Guideline for the Management of Hereditary and Bradykinin-Mediated Angioedema (Maurer M et al., Allergy 2022).
  2. AAO Ophthalmic Emergencies & AHA CRAO: American Academy of Ophthalmology Primary Angle-Closure Preferred Practice Pattern & AHA Scientific Statement: Management of Central Retinal Artery Occlusion (Mac Grory B et al., Stroke 2021).