ACİLTıp FOAMed
Sanal Hasta
GUIDELINES 11 ANA KATEGORİ ESC • AHA/ASA • ERC • SSC • ATLS • GINA/GOLD TAM KAYNAKÇALI

Acil Tıp Klinik Kılavuzları (Guidelines)

Uluslararası ve ulusal güncel kılavuzların yatak başı karar özetleri. Her kılavuzda birincil kaynaklar açıkça belirtilmiş; ilgili EKG içerikleri, klinik skorlar (HEART, TIMI, NIHSS, Wells) ve Hasta-İlaç-Doz hazırlama şemaları doğrudan birbirine bağlanmıştır.

9. Enfeksiyon ve Acil Cerrahi — Kılavuz Rehberleri

Filtreyi Temizle
9. Enfeksiyon & Cerrahi WAO 2020 • ESCMID/IDSA • WSES

Anafilaksi, Akut Bakteriyel Menenjit ve Nekrotizan Yumuşak Doku Enfeksiyonu Kılavuzu

Anafilakside birinci basamak İM Adrenalin ve refrakter anafilaktik şokta IV Adrenalin infüzyonu; akut bakteriyel menenjitte görüntüleme/LP'nin antibiyotiği geciktirmemesi ilkesi; nekrotizan fasiitte (NF) klinik kırmızı bayraklar, toksin baskılayıcı antibiyoterapi ve acil cerrahi debridman.

Temel Kılavuz Kaynakları:
  • WAO 2020 & ERC 2021: World Allergy Organization (WAO) Anaphylaxis Guidance 2020 (Cardona V et al., World Allergy Organ J) & ERC 2021 Special Circumstances.
  • ESCMID 2016 & IDSA: ESCMID Guideline on the Diagnosis and Treatment of Acute Bacterial Meningitis (van de Beek D et al., Clin Microbiol Infect) & IDSA Practice Guidelines for Skin and Soft Tissue Infections.
Son Kontrol: 2026-11 Kılavuzu İncele
9. Enfeksiyon & Cerrahi ESGE 2021 • Baveno VII • WSES

Akut Karın ve Üst/Alt Gastrointestinal Kanama Yönetim Kılavuzu

Akut karın ağrısıyla başvuran hastada yaşamı tehdit eden vasküler/cerrahi nedenlerin (akut mezenter iskemi, abdominal aort anevrizması rüptürü, içi boş organ perforasyonu) tanınması, erken analjezi ilkesi; üst ve alt GİS kanamada Glasgow-Blatchford skoru, kısıtlı transfüzyon stratejisi, PPI/vazoaktif ilaçlar ve endoskopi zamanlaması.

Temel Kılavuz Kaynakları:
  • ESGE 2021: Nonvariceal upper gastrointestinal hemorrhage: European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline Update 2021 (Gralnek IM et al., Endoscopy 2021).
  • Baveno VII & WSES: Baveno VII — Renewing consensus in portal hypertension (de Franchis R et al., J Hepatol 2022) & World Society of Emergency Surgery (WSES) Guidelines on Acute Mesenteric Ischemia, Acute Appendicitis, and Acute Calculus Cholecystitis.
Son Kontrol: 2026-11 Kılavuzu İncele
9. Enfeksiyon & Cerrahi ACG 2024 • AGA 2018 • IAP/APA • WATERFALL

Akut Pankreatit: Tanı, Sıvı Stratejisi, Analjezi ve Beslenme Kılavuzu

Epigastrik ağrı + lipaz/amilaz >3 × ÜSL ± görüntüleme ile tanı; agresif yerine orta hızlı dengeli kristaloid, erken enteral beslenme, rutin profilaktik antibiyotik kullanımından kaçınma, biliyer pankreatitte ERCP/kolesistektomi zamanlaması ve hipertrigliseridemi yönetimi.

Temel Kılavuz Kaynakları:
  • ACG 2024: American College of Gastroenterology Guideline: Management of Acute Pancreatitis (Tenner S et al., Am J Gastroenterol 2024).
  • AGA 2018 & WATERFALL: AGA Clinical Practice Update/Guidelines on Initial Management of Acute Pancreatitis (Crockett SD et al., Gastroenterology 2018) & Aggressive or Moderate Fluid Resuscitation in Acute Pancreatitis (WATERFALL; de-Madaria E et al., N Engl J Med 2022).
Son Kontrol: 2026-11 Kılavuzu İncele
9. Enfeksiyon & Cerrahi EAU Ürolojik Aciller • ACOG / NICE Ektopik Gebelik • CDC PID

Ürolojik ve Jinekolojik Aciller: Testis/Over Torsiyonu, Enfekte Taş ve Ektopik Gebelik

Testis torsiyonunda 'Zaman Testistir'; semptom başlangıcından itibaren ilk 6 saat içinde cerrahi detorsiyon yapılırsa testis kurtarma oranı >%90 iken, 12 saatten sonra <%50'ye, 24 saatten sonra <%10'a düşer. Renal kolik hastasında ateş, lökositoz veya piyüri eşlik ediyorsa tablo 'Enfekte Hidronefroz / Obstrüktif Piyelonefrit'tir; ürosepsise hızla ilerleyen gerçek bir cerrahi acildir ve acil dekompresyon (DJ stent veya nefrostomi) gerektirir. Üreme çağındaki her kadında alt kadran ağrısı, vajinal kanama veya senkopta rüptüre ektopik gebelik ilk sırada dışlanmalıdır.

Temel Kılavuz Kaynakları:
  • EAU Urological Emergencies & AUA Priapism: European Association of Urology (EAU) Guidelines on Urological Trauma, Urolithiasis and Paediatric Urology (Acute Scrotum) & AUA/SMSNA Guideline on Acute Ischemic Priapism (2022).
  • ACOG / NICE Ectopic Pregnancy & CDC STI/PID: ACOG Practice Bulletin No. 193: Tubal Ectopic Pregnancy; NICE NG126 Ectopic pregnancy and miscarriage & CDC Sexually Transmitted Infections Treatment Guidelines (Pelvic Inflammatory Disease).
Son Kontrol: 2026-11 Kılavuzu İncele
9. Enfeksiyon & Cerrahi AAO Oftalmoloji • AAO-HNS Epistaksis • WAO/EAACI Anjiyoödem

Üst Hava Yolu, KBB ve Göz Acilleri: Anjiyoödem, Epistaksis, Derin Boyun ve Görme Kaybı

Stridor, boğuk ses ('hot potato voice'), salyasını yutamama (drooling) ve tripod pozisyonu üst hava yolu obstrüksiyonunun yakın arrest habercileridir; bu hastalarda körlemesine veya paralitikli standart RSI yerine uyanık fiberoptik/video laringoskopi ve krikotiroidotomi hazırlığı şarttır. Göz acillerinde TEK gerçek 'tetkikten önce tedavi' endikasyonu KİMYASAL GÖZ YANIĞIDIR (görme keskinliği ölçülmeden derhal yıkama başlanır). ACE inhibitörü kaynaklı veya herediter anjiyoödem bir bradikinin aracılı tablodur; adrenalin, antihistaminik ve steroidlere yanıt vermez!

Temel Kılavuz Kaynakları:
  • AAO-HNS Epistaxis & WAO/EAACI Angioedema: Clinical Practice Guideline: Nosebleed (Epistaxis) (Tunkel DE et al., Otolaryngol Head Neck Surg 2020) & International WAO/EAACI Guideline for the Management of Hereditary and Bradykinin-Mediated Angioedema (Maurer M et al., Allergy 2022).
  • AAO Ophthalmic Emergencies & AHA CRAO: American Academy of Ophthalmology Primary Angle-Closure Preferred Practice Pattern & AHA Scientific Statement: Management of Central Retinal Artery Occlusion (Mac Grory B et al., Stroke 2021).
Son Kontrol: 2026-11 Kılavuzu İncele
KATEGORİ HARİTASI 11 KLİNİK DİZİN

Klinik Kılavuz Kategorileri ve Alt Başlık Kapsamı

Acil serviste en kritik karar anlarını kapsayan 11 ana kategori ve her kategorinin altındaki modüler kılavuz başlıkları:

KATEGORİ 1

Göğüs Ağrısı ve Akut Koroner Sendrom

STEMI/NSTEMI, OMI paradigması, reperfüzyon ve antitrombotik kararları, akut kalp yetmezliği, aort diseksiyonu, senkop ve hipertansif aciller; EKG atlası ve HEART/TIMI skorlarıyla entegre.

  • STEMI & OMI Eşdeğerleri Tanı ve Reperfüzyon (Primer PKG vs. Fibrinoliz)
  • Akut Göğüs Ağrısı, NSTE-AKS Risk Sınıflaması (HEART/TIMI) ve Antitrombotik Yaklaşım
  • Akut Kalp Yetmezliği / Pulmoner Ödem ve Kardiyojenik Şok
  • Akut Aort Sendromu ve Aort Diseksiyonu: Tanı ve Anti-İmpuls Tedavi
  • Senkop Risk Sınıflaması ve Hipertansif Acil Durumlar
KATEGORİ 2

İnme ve Nörolojik Aciller

Akut iskemik inme, beyin kanaması, IV tromboliz ve trombektomiye yönlendirme, status epileptikus, akut vertigo (HINTS), TİA, akut baş ağrısı ve spinal kord basısı yönetimi.

  • Akut İskemik İnme: IV Tromboliz (0–4,5 sa) ve Mekanik Trombektomiye (0–24 sa) Yönlendirme
  • Spontan Beyin Kanaması (İKK ve SAK): Kan Basıncı, KİBAS ve Antikoagülan Reversal
  • Akut Nöbet ve Konvülzif Status Epileptikus Yönetimi (0–5–20–40 dk Basamakları)
  • Akut Baş Dönmesi ve Vertigo: HINTS ile Posterior Dolaşım İnmesini Ayırma
  • Geçici İskemik Atak (TİA), Akut Baş Ağrısı Kırmızı Bayrakları ve Omurilik Basısı
KATEGORİ 3

Sepsis ve Septik Şok

Sepsis tanısı, Saat-1 demeti, ampirik antibiyotik, hemodinamik resüsitasyon, ayrışmamış şok (RUSH POCUS), ürosepsis ve febril nötropeni; yerel antibiyogram ayrımı net tutularak.

  • Sepsis Tanısı, İlk Değerlendirme, Saat-1 Paketi ve Yerel Antibiyogram Ayrımı
  • Septik Şokta Hemodinamik Yaklaşım: Dengeli Kristaloid, Kapiller Dolum ve Vazopressörler
  • Ayrışmamış Şok: Şok Tiplerinin Ayrımı, RUSH POCUS ve İlk Saat Hemodinamik Yönetim
  • Ürosepsis / Obstrüktif Piyelonefrit, Febril Nötropeni ve Toksik Şok Sendromu
KATEGORİ 4

Travma ve Kanama

Birincil bakı (cABCDE), travmatik beyin hasarı, hemorajik şok ve MTP, gebelikte travma, yanık resüsitasyonu, çevresel aciller ve omurga/toraks/pelvis travması ile crush sendromu.

  • Çoklu Travmada İlk Yaklaşım (cABCDE), Hemorajik Şok ve Masif Transfüzyon (MTP / TXA)
  • Travmatik Beyin Hasarı (TBH) Nöroproteksiyonu ve Gebelikte Travma Yönetimi
  • Yanık Resüsitasyonu, İnhalasyon Yanığı ve Sevk Kriterleri
  • Çevresel Aciller: Hipotermi, Sıcak Çarpması ve Boğulma
  • Omurga, Toraks, Abdomen-Pelvis Travması ve Crush (Ezilme) Sendromu
KATEGORİ 5

Hava Yolu ve Resüsitasyon

Erişkin ve çocuk ileri yaşam desteği (ALS/PALS), hızlı ardışık entübasyon (RSI), zor hava yolu algoritması, işlem sedasyonu (PSA), mekanik ventilasyon (DOPES) ve trakeostomi acilleri.

  • Erişkin ve Çocuk İleri Yaşam Desteği (ALS / PALS) ve Arrest Sonrası Bakım (ROSC)
  • Hızlı Ardışık Entübasyon (RSI), Zor Hava Yolu (Plan A-D) ve İşlem Sedasyonu (PSA)
  • Entübasyon Sonrası Ventilatör Yönetimi, Ani Kötüleşme (DOPES) ve Trakeostomi Acilleri
KATEGORİ 6

Solunum Acilleri

Akut astım atağı, KOAH alevlenmesi, pulmoner emboli (PE), pnömotoraks, toplum kökenli pnömoni (TKP), yüksek akımlı nazal oksijen (HFNC / ROX), ARDS ve masif hemoptizi.

  • Akut Astım Atağı, KOAH Alevlenmesi ve Noninvaziv / İnvaziv Solunum Desteği
  • Akut Pulmoner Emboli (Wells/PERC/Tromboliz) ve Pnömotoraks Yönetimi
  • Toplum Kökenli Pnömoni (TKP): Tanı, Şiddet Değerlendirmesi ve Ampirik Tedavi
  • Hipoksemik Solunum Yetmezliği (HFNC / ROX İndeksi), ARDS ve Masif Hemoptizi
KATEGORİ 7

Toksikoloji ve Antidotlar

Sık zehirlenmeler ve toksidromlar, antidot rehberi, parasetamol (NAC), CO/siyanür, opioid, LAST, kardiyotoksik ilaçlar (TSA/KKB/BB/Digoksin), toksik alkoller, salisilat, organofosfat ve alkol yoksunluğu.

  • Sık Zehirlenmeler, Toksidromlar, Antidot Rehberi ve Parasetamol (NAC) Yönetimi
  • Karbonmonoksit / Siyanür, Opioid Toksisitesi ve Lokal Anestezik Toksisitesi (LAST)
  • Kardiyotoksik İlaç Zehirlenmeleri: TSA, Kalsiyum Kanal Blokeri, Beta-Bloker ve Digoksin
  • Toksik Alkoller, Salisilat, Lityum, Organofosfat ve Alkol Yoksunluğu / Delirium Tremens
KATEGORİ 8

Çocuk ve Özel Gruplar

Pediatrik ateş/sepsis, çocuk travması, krup/bronşiyolit/astım, dehidratasyon/gastroenterit, febril konvülziyon; gebelikte acil durumlar ve yaşlı hastada düşme/antikoagülan yönetimi.

  • Pediatrik Ateş/Sepsis (<90 Gün), Çocuk Travması (PECARN) ve Sıvı/İlaç Doz İlkeleri
  • Gebelikte Acil Durumlar (Eklampsi/Kanama) ve Yaşlıda Düşme / Antikoagülan Reversal
  • Çocukta Solunum Acilleri: Krup, Bronşiyolit ve Akut Astım Atağı
  • Çocukta Akut Gastroenterit, Dehidratasyon, Sıvı Replasmanı ve Febril Konvülziyon
KATEGORİ 9

Enfeksiyon ve Acil Cerrahi

Anafilaksi, bakteriyel menenjit, nekrotizan fasiit, akut karın, GİS kanama, akut pankreatit, ürolojik/jinekolojik aciller (torsiyon/ektopik) ve KBB/göz acilleri (epistaksis/anjiyoödem/glokom).

  • Anafilaksi, Akut Bakteriyel Menenjit ve Nekrotizan Yumuşak Doku Enfeksiyonu
  • Akut Karın (Mezenter İskemi / Perforasyon) ve Üst/Alt Gastrointestinal Kanama
  • Akut Pankreatit: Tanı, Sıvı Stratejisi ve Beslenme
  • Ürolojik ve Jinekolojik Aciller: Testis/Over Torsiyonu, Renal Kolik ve Ektopik Gebelik
  • KBB ve Göz Acilleri: Epistaksis, Anjiyoödem, Derin Boyun Enfeksiyonu ve Görme Kaybı Acilleri
KATEGORİ 10

Ritim Bozuklukları (Aritmiler)

Geniş QRS taşikardide VT/SVT ayrım algoritmaları (Brugada, Vereckei aVR, VT Skoru, Basel), dar QRS taşikardi (SVT), atriyal fibrilasyon/flutter, bradikardi, AV bloklar ve acil pacing.

  • Geniş QRS Taşikardi: VT/SVT Ayrım Algoritmaları ve Akut Yönetim
  • Dar QRS Taşikardi (SVT), Atriyal Fibrilasyon ve Flutter Acil Yönetimi
  • Bradikardi, AV Bloklar ve Acil Pacing Kılavuzu
KATEGORİ 11

Metabolik, Endokrin ve Renal Aciller

DKA ve HHS, hiperkalemi/hiponatremi/hipokalemi, adrenal kriz, tiroid fırtınası, miksödem koması, hipoglisemi, akut böbrek hasarı (ABH), rabdomiyoliz, diyaliz acilleri ve asit-baz bozuklukları.

  • Diyabetik Ketoasidoz (DKA) ve Hiperosmolar Hiperglisemik Durum (HHS)
  • Hiperkalemi, Hiponatremi ve Hipokalemi Acil Yönetimi
  • Endokrin Aciller: Adrenal Kriz, Tiroid Fırtınası, Miksödem Koması ve Hipoglisemi
  • Akut Böbrek Hasarı (ABH), Rabdomiyoliz, Diyaliz Acilleri ve Asit-Baz Bozuklukları